15 Temmuz darbe girişiminin üzerinden tam 10 yıl geçti. Bu süre içinde her biri meseleyi farklı açılardan ele alan pek çok kitap yazıldı. En çok da yakınlarının anlatımıyla şehitlerin öyküleri ölümsüzleştirildi. O gece ne olduğunu anlamak için başvurulacak yeterince inceleme, araştırma ve tanıklık içeren kaynak var. Peki ya edebiyatın tanıklığı? Darbe girişiminin 10. Yılında, edebiyattan araştırma ve incelemeye 15 Temmuz kitaplığını derledik. Tarihsel kırılmaların, toplumsal travmaların ve hatta bireysel çıkmazların süzgeçten geçtiği en güvenli liman her zaman edebiyat olmuştur. Romanlar, şiirler ve denemeler yalnızca yazıldıkları dönemi anlatmakla kalmaz; o dönemin insanının ne hissettiğini, nelere direndiğini ve hangi idealler uğruna mücadele ettiğini gelecek nesillere aktaran belge niteliği taşır. Bu durumu en iyi özetleyen isimlerden biri olan Yaşar Kemal, edebiyatın birleştirici ve değiştirici gücüne vurgu yaparak şöyle der: “Edebiyat, özellikle roman bir insanı, başka bir insanı anlamaya götüren en kestirme, en güçlü yoldur.”

İLK DİLE GELEN ŞİİR OLDU

Nitekim herkesin bildiği gibi edebiyatın saati yavaş işler. Buna rağmen edebiyatçılarımız 15 Temmuz’un ilk günlerinden itibaren bir şeyler üretmekten geri durmadı. En hızlı dile gelense şiir oldu. Cevat Akkanat’ın editörlüğünde hazırlanan “Darbeye Direnen Şiirler” kitabında 197 direniş şiiri, 15 Temmuz’dan üç ay sonra bir araya getirildi. İbrahim Tenekeci, Mustafa Akar, İsmail Kılıçarslan, Ebubekir Eroğlu, Adem Turan ve Cahit Koytak gibi isimlerin yer aldığı şiir antolojisinde, Türkçe orijinallerinin yanında Arapça ve İngilizce tercümeleri de bulunuyor.

ÇOK GECİKMEDEN HİKÂYELEŞTİ

Şiirin peşini öykü takip etti. Zeynep Delav’ın editörlüğünde hazırlanan “Yekpare Demokrasi: Darbe Öyküleri Antolojisi”nde, 12 öykü metni darbe girişiminin yaşandığı yıl kitap haline getirildi. Bülent Ata, Cihan Aktaş, Çiğdem Tavkul, Feridun Andaç, Güzide Ertürk, Hale Sert, Kudret Ayşe Yılmaz, Sadık Yemni, Sedat Demir, Sibel Eraslan ve Yıldız Ramazanoğlu gibi yazarların kaleme aldığı öyküler, 15 Temmuz’a edebi açıdan bir bakış sunuyor. Bununla birlikte Adil Karagöz’ün kaleme aldığı “15 Temmuz’un 15 Hikâyesi” de O gece sokaklara dökülen veya yakınlarını kaybeden 15 farklı vatandaşın yaşadıkları, hikâye üslubuyla yazılan ilk eserlerden oldu.

ROMANIN ZAMANA İHTİYACI VAR

Elbette romanın biraz daha fazla zamana ihtiyacı vardı. Ancak Bahadır Yenişehirlioğlu “Kara Güneş’i ve Safiye Çetinkaya “Asrın İhaneti”ni 2016’da yayımladı. Harun Çolak “Yarım Aşklar Ülkesi”, Yusuf Dursun “Bir Destandır 15 Temmuz” ve Süleyman Dama ise “Hedef 2071” adlı romanlarını 2017’ye yetiştirdi. Ali Erkan Kavaklı ve Hüseyin Okur’un aynı isimde yazdığı “15 Temmuz Diriliş Destanı” romanları ise, o karanlık gecenin nasıl bir diriliş ve demokrasi destanına dönüştüğünü edebi bir dille anlattı. Şüphesiz 15 Temmuz romanları gelecek yıllarda daha da fazla raflarda yer bulacak. 15 Temmuz Derneği ve Okur Kitaplığı iş birliğiyle hazırlanan “251 Mektup-15 Temmuz Şehitlerine Mektuplar” kitabını da edebi metinler arasında sayabiliriz. 15 Temmuz şehit ailelerinden, gazeteciler, yazarlar ve akademisyenlerden alınan mektupların yer aldığı kitap, 251 şehidimiz için bir saygı duruşu niteliğinde. Her bir mektup onlara olan özlemi, hasreti, satırlar aracılığıyla aktarıyor.

TANIKLIKLAR UNUTULMADAN KALEME ALINDI

Esasında 15 Temmuz’la ilgili birçok kitap ilk yıllarda kaleme alındı. Belki o duygular unutulmasın, yaşananlar unutturulmasın diye henüz sokaklarda 15 Temmuz nöbetleri devam ederken eli kalem tutanlar tanıklardan ve şehit yakınlarından dinlediklerini yazdı. Bunlardan neredeyse ilki Erdem Yayınları’ndan çıkan “Okçular Tepesi-15 Temmuz Kahramanları’nın Hikâyeleri” kitabıydı. Gülcan Tezcan, Halil İbrahim İzgi ve Turgay Bakırtaş’ın editörlüğünü üstlendiği Erdem Yayınları’ndan çıkan kitapta, Şehitler Köprüsü, Çengelköy, Saraçhane ve Atatürk Havalimanı gibi noktalarda vatan savunmasına katılan vatandaşların tanıklıkları anlatıldı.

DEMOKRASİ NÖBETLERİ

Nebi Miş, Serdar Gülener, İpek Coşkun, Hazal Duran, M. Erkut Ayvaz’ın hazırladığı “Demokrasi Nöbetleri-Toplumsal Algıda 15 Temmuz Darbe Girişimi” kitabı, darbe girişimi sonrası demokrasi nöbetlerine katılanlarla yapılan mülakatlardan oluşuyor. Seta Yayınları’ndan çıkan kitap, 18 Temmuz-10 Ağustos tarihleri arasında demokrasi nöbetlerine katılan 176 kişi ile gerçekleştirilen saha araştırmasının bulgularını içeriyor. 10 SORUDA DARBE GİRİŞİMİ Cumhurbaşkanlığı Kurumsal İletişim Başkanlığı’nca İngilizce ve Türkçe olarak hazırlanan “10 Soruda 15 Temmuz Darbe Girişimi ve Fetullahçı Terör Örgütü” kitabında, darbe girişiminde yaşanan gelişmeler ve terör örgütü FETÖ’nün gerçek yüzü anlatıldı. Darbeden hemen sonra hazırlanan kitapta, “Darbeye giden süreç nasıl başladı? 15 Temmuz gecesi ne yaşandı? Temmuz darbe girişiminin arkasında kim var? FETÖ nasıl bir örgüttür?” gibi soruların cevapları yer alıyor.

HAFIZAYI TAZE TUTMAK ÖNEMLİ

15 Temmuz konusunda hafızayı taze tutmak için o geceyi, öncesini ve sonrasını anlatan edebiyat dışındaki araştırma, inceleme ve tanıklıkların anlatıldığı kitaplara başvurmak çok önemli. Bu bağlamda; Mustafa Şentop’un “Bir dönemin sonu- 28 Şubat’tan 15 Temmuz’a”, Fahrettin Altun ve Burhanettin Duran’ın “Milletin Zaferi 15 Temmuz”, Burhanettin Duran ve Cem Duran Uzun’un “15 Temmuz Sonrası Türkiye- Siyaset, Hukuk, Dış Politika, Güvenlik” ve Fahrettin Altun, Mehmet Akif Memmi ve İsmail Çağlar’ın “15 Temmuz’da Medya: Darbe ve Direnişin Mecrası”, Nil Gülsüm’ün “Net Duruş 15 Temmuz Röportajları” kitapları, o direniş gecesine çok boyutlu bakmayı sağlıyor.

ABDESTİMİZİ ALIP ÇIKTIK

Darbe gecesinde şanlı bir direniş sergileyenlerin arasında kadınlarımız da büyük çoğunluktaydı. Lamia Levent Abul tarafından kaleme alınan “Kadın Gözüyle 15 Temmuz: Bayrağımızı, Abdestimizi Alıp Çıktık” kitabı, 15 Temmuz 2016 gecesi FETÖ tarafından gerçekleştirilen darbe ve işgal girişiminin, sıradan Türk kadınlarının gözünden ve manevi perspektiflerinden nasıl yaşandığını anlatıyor.

15 TEMMUZ’UN KAMERA ARKASI

O karanlık gecede Cumhurbaşkanı Erdoğan’a bağlanarak ülkenin kaderini değiştiren görüşmeyi gerçekleştiren gazeteci Hande Fırat, “24 Saat-15 Temmuz’un Kamera Arkası” kitabında bir haberci olarak 24 saatte yaşadıklarını aktardı. Kazım Yurdakul, “Milletin Darbesi 15 Temmuz” kitabında o gece sokakları doldurarak darbeye direnen Türk halkının kahramanlık hikayesini aktarırken, Saygı Öztürk “Kod Adı Mürted: Tanıklar İfadeler ve Belgeler Işığında 15 Temmuz” eserinde o ihanet gecesi yaşananları ve sonrasını değerlendirdi. Abdülkadir Selvi de “Darbeye Geçit Yok” kitabında, 15 Temmuz’un hikâyesini yazmak için bakanlar, milletvekilleri, emniyet müdürleri ve şehit aileleriyle konuştu.

MÜSLÜMAN DARBECİ OLAMAZ

“Tapınak Şövalyeleri’nden 15 Temmuz’a Kumpas Tarihi”, Yavuz Bahadıroğlu tarafından darbeden kısa süre sonra kumpasların perde arkasını anlatmak için kaleme alındı. Hekimoğlu İsmail ise “Müslüman Darbeci Olamaz” kitabıyla FETÖ yapılanmasının İslam inancıyla bağdaşamayacağını vurgularken, darbeye direnen halkın kahramanlığını “Minyeli Abdullah” karakterinin sembolik direnişiyle bağdaştırarak analiz etti.

BİZ KORKMADIK KAÇMADIK BABA

Psikoloji alanında yazdığı kitaplar ile tanınan Prof. Dr. Kemal Sayar’ın “Darbe ve Terör Zamanında Ruhsal Direnç” alt başlığını taşıyan “Karanlıkta Görmek” kitabı, yaşadığımız toplumsal travma ile nasıl başa çıkacağımızı ele aldı. Fatih Ertugay tarafından kaleme alınan “15 Temmuz Darbe Girişimi Hatırladıklarımız ve Hatırlayacaklarımız: Biz Korkmadık, Kaçmadık Baba”, 15 Temmuz sürecini toplumsal hafıza ve siyasal hayat perspektifinden inceleyen 388 sayfalık bir araştırma/inceleme kitabı olarak raflarda yerini aldı.

ASIRLIK GECE

Hem Cumhurbaşkanlığı hem de 15 Temmuz mağdurlarının vekili olan Avukat Hüseyin Aydın’ın “Asırlık Gece-Belgeler ve Deliller Işığında 15 Temmuz Darbe Girişimi” kitabı, 15 Temmuz’a bir delil niteliğinde. Aydın bu önemli çalışmasında, belge, delil, ifade ve mahkeme tutanakları üzerinden o gece gerçekte kimin ne yaptığını, darbenin nasıl tasarlandığını, kimler tarafından ne şekilde icra edildiğini ve 15 Temmuz’u aydınlatacak daha birçok meseleyi gözler önüne seriyor.

DİN İSTİSMARINA BİR BAKIŞ

“Kendi Dilinden FETÖ: Örgütlü Bir Din İstismarı” kitabı, FETÖ’nün siyasi hayatın dışında dine verdiği zararı anlatıyor. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Din İşleri Yüksek Kurulu’nca gerçekleştirilen incelemeler sonucunda FETÖ’nün İslam açısından kabul edilmesi mümkün olmayan söylemlerini ve sinsi anlatımını ele alıyor. “Örgütlü Bir Din İstismarı” alt başlığını taşıyan kitap, aynı argümanları ve yöntemleri kullanan yeni oluşumların önüne geçmek için de oldukça etkili bir eser.

Darbeye adım adım

Henüz 15 Temmuz yaşanmadan FETÖ’den mağdur bir gazeteci olan Nedim Şener, FETÖ hakkında birçok yazı kaleme aldı. “Türk Silahlı Kuvvetleri’nde FETÖ’nün Kriptoları” alt başlığını taşıyan “Kahraman Hainler” kitabı ile örgütün yıllar içerisinde TSK’ya nasıl sızmaya çalışıp faaliyetlerde bulunduğunu anlattı. Şener’in bir diğer kitabı “Şeytanın Kara Kutusu” ise FETÖ’nün Emniyet Teşkilatı içerisindeki yapılanmasını ele alıyor. Şener’in bu iki kitabı, 15 Temmuz’un çok daha öncesinden nasıl hazırlıklar yapıldığını gözler önüne seriyor.

Mesnevi’den bir bakış

Fatih Çıtlak ise farklı bir bakış açısıyla darbeyi ele aldı. “15 Temmuz Kalkışmasına Mesnevi’den Bakış” alt başlığına sahip “Küfür Fedaisi” kitabı ile 1200’lü yıllardan günümüze uzanan hikâyeye yeni bir bakış açısı kazandırdı. İnsan Yayınları’ndan çıkan kitap, meseleyi sadece siyasi bir darbe olarak değil, insanın zihnini ve inancını hedef alan bir “küfür” hareketi olarak değerlendiriyor. İnsanın temiz fıtratını korumasının önemini vurguluyor. Ayrıca, dini ve manevi değerleri kendi emelleri uğruna kullanmaya çalışan “fedailerin” içsel ve toplumsal tahribatını Mesnevi öğretileri ışığında gözler önüne seriyor.

Kim tutar çocukları

15 Temmuz’u çocuklara anlatmak hiç kolay değil ama en büyük sorumluluk. Zira geleceği onlar şekillendireceğinden, bir daha böyle olaylar yaşanmaması için en doğru şekilde anlatılması gerekiyor. Kübra Gülşah tarafından kaleme alınan “Kim Tutar Bizi!” kitabı, 15 Temmuz’u çocuklara hissettirebilmek amacıyla masal türünde kaleme alınan bir eser. Yazar İrfan Gürkan Çelebi de “Korkma Sönmez!..” adlı kitabıyla çocuklara yönelik anlatım diliyle 15 Temmuz’un önemini kaleme aldı. Yazar Ahmet Mercan da 15 Temmuz darbe girişimini çocuklara anlatmak için “Benim Ülkem” kitabını yazdı. İletişimci Gözde Dinçer ise resimli hikâye kitabı “15 Temmuz’da Çocuk Olmak, Zafer Türk’ün Günlüğü” kitabında, ilkokul öğrencisi Zafer Türk isimli karakterin gözünden darbeyi çocuklara anlatmaya çalıştı.