2010 yılında yapılan kısa süreli bir gözlemin yıllar sonra yeniden incelenmesi, Venüs’ün atmosferine dair dikkat çekici bir bulguyu gün yüzüne çıkardı. Araştırmacılar, arşiv verilerinde gezegeni çevreleyen dev eş merkezli halkalara ait olası izler tespit etti.

Söz konusu gözlemler, İspanya’nın Kanarya Adaları’nda bulunan William Herschel Teleskobu’nda gerçekleştirildi. Bilim insanları, Güneş’in batmasını beklerken yalnızca 36 dakika boyunca Venüs’ü görüntüledi. Asıl hedefleri genç yıldızların çevresindeki toz disklerini incelemek olduğundan, elde edilen veriler uzun yıllar arşivde kaldı ve ayrıntılı biçimde değerlendirilmedi.

Aradan geçen 16 yılın ardından Hollanda’daki araştırmacılar eski kayıtları yeniden analiz etti.

İnceleme sonucunda, Venüs’ün üst atmosferini çevreleyen soluk ve gezegen ölçeğinde uzanan eş merkezli halka desenleri tespit edildi. Bulgular, The Planetary Science Journal dergisinde yayımlanan yeni çalışmayla bilim dünyasına sunuldu.

Venüs Atmosferindeki Halkalar Nasıl Ortaya Çıktı?

Araştırma ekibi, gözlemleri kutuplanmış ışığı ölçmek üzere geliştirilen yüksek hassasiyetli ExPo (Extreme Polarimeter) adlı deneysel cihazın kayıtları üzerinden gerçekleştirdi. Normal görüntüler ile görünür ışığın farklı filtreleri kullanılarak elde edilen kutuplanmış görüntüler karşılaştırıldı ve çıplak gözle fark edilemeyen atmosferik yapılar araştırıldı.

Analizler sonucunda üç farklı gözlemde halka benzeri desenlere rastlandı. Bu halkalar standart görüntülerde tamamen görünmez durumdayken, yalnızca kutuplanmış ışık verileri ayrıştırıldığında ortaya çıktı.

Araştırmacılar daha sonra bu yapının kaynağını anlamak amacıyla Venüs atmosferini bilgisayar ortamında modelledi. Güneş ışığının gezegenin bulutlarının üzerindeki gaz katmanında nasıl saçıldığını simüle eden modeller, farklı atmosfer koşullarının ışık üzerindeki etkisini test etmeye imkân sağladı.

Hesaplamalar, gaz yoğunluğunda yüzde 5 ila 10 arasında değişen küçük farklılıkların gözlemlenen halkalarla uyumlu desenler oluşturabileceğini gösterdi. Araştırma ekibi ayrıca bu yoğunluk değişimlerinin normal parlaklık ölçümlerinde tespit edilemeyeceğini, yalnızca kutuplanmış ışık analizleriyle ortaya çıkarılabileceğini belirtti.

Venüs’te Dev Kütleçekim Dalgaları İhtimali

Elde edilen sonuçlar, halkaların doğrudan atmosferdeki dev kütleçekim dalgalarının oluşturduğu yoğunluk değişimlerinin izleri olabileceğine işaret ediyor. Kütleçekim dalgaları, su yüzeyindeki dalgalanmalara benzer şekilde atmosfer katmanlarında sıkışma ve genişleme oluşturarak gaz yoğunluğunu değiştiriyor.

Dünya’da da benzer atmosferik dalgalar bulut oluşumlarında gözlemlenebiliyor. Ancak Venüs’te bu yapıların binlerce kilometre boyunca uzanabildiği ve atmosferin farklı katmanları arasında enerji ile momentum taşıdığı düşünülüyor.

Bilim insanları bu tür dalgaların Venüs’ün en büyük gizemlerinden biri olan “süper dönme” (superrotation) olgusunun anlaşılmasına katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor. Bu olayda gezegen kendi ekseni etrafındaki dönüşünü 243 Dünya gününde tamamlarken, atmosferindeki bulutlar yalnızca yaklaşık dört Dünya gününde gezegenin çevresini dolaşıyor.

Araştırmacılar gözlemlenen halkaların dalgaların kendisi değil, bu dalgaların atmosferde oluşturduğu yoğunluk değişimlerinin kutuplanmış ışık üzerindeki izi olduğunu vurguluyor.

Bulgular Henüz Kesinleşmedi

Araştırmanın başyazarı, Hollanda’daki Delft Teknoloji Üniversitesi’nden atmosfer fizikçisi Gourav Mahapatra, ilk aşamada ekip üyelerinin bu desenlerin cihaz kaynaklı bir hata olabileceğini düşündüğünü belirtti. Halkaların gezegenin en parlak bölgesini merkez alması nedeniyle ilk değerlendirmelerde dedektör kaynaklı sayısallaştırma hataları veya sinyal bozulmaları ihtimali üzerinde duruldu.

Yapılan incelemeler bu olasılığı doğrulayacak bir kanıt ortaya koymasa da araştırmacılar uzun süre mevcut verilerin fiziksel bir açıklama yapmak için yeterli olmadığı görüşünü benimsedi.

2017 yılında çalışmaya katılan Mahapatra, daha önce geliştirilen hipotezi bilgisayar simülasyonlarıyla test etti. Aynı dönemde Japon uzay aracı Akatsuki’nin Venüs atmosferinde kutuptan kutba uzanan büyük ölçekli atmosfer dalgaları tespit etmesi de araştırmanın teorik temelini güçlendirdi.

Simülasyonlar, üst atmosferde yüzde 5 ila 10 düzeyindeki yoğunluk değişimlerinin 2010 yılında kaydedilen kutuplanmış halka desenlerini üretebileceğini ortaya koydu.

Bununla birlikte araştırmacılar, mevcut sonucun yalnızca tek bir gözlem setine dayanması nedeniyle yeni bir atmosfer olayının keşfedildiğinin henüz söylenemeyeceğinin altını çiziyor. ExPo cihazının yıllar önce sökülmüş olması nedeniyle aynı verilerin yeniden elde edilmesi de mümkün görünmüyor.

Ekip, yeni nesil polarimetrelerin Venüs’e yönlendirilmesi hâlinde benzer halkaların yeniden gözlemlenebileceğini ve bu sayede bulguların doğrulanabileceğini ifade ediyor. Araştırmacılar The Planetary Science Journal’da yayımladıkları çalışmanın diğer gözlemevlerini Venüs atmosferini benzer yöntemlerle incelemeye teşvik etmesini umduklarını belirtiyor.

İlginizi Çekebilir: Yıldızlararası Uzayda ‘Ahududu Şekeri’ Bulundu

Venüs’le ilgili ortaya çıkan son gelişmeler hakkındaki yorumlarınızı aşağıda veya Kayıp Rıhtım Forum’da paylaşabilirsiniz.

Yeni uzay haberleri için bizleri Google News ve WhatsApp üzerinden takip edebilirsiniz.

Bu yazı 16 Yıl Sonra Fark Edilen Gizemli Bulgular Bilim İnsanlarını Heyecanlandırdı ilk olarak şu sitede yayımlanmıştır: Kayıp Rıhtım. Yazının kaynağı bu sitedir.