Oxford Economics’in yeni bir brifingine göre yılın ikinci yarısı hassas bir domino zincirine dayanıyor ve ABD-İran barış anlaşmasının sürüp sürmeyeceği, geri kalan taşların nasıl devrileceğini belirleyen temel etken.

Raporu kaleme alan başekonomist Ryan Sweet, anlaşma için “dayanıklılığı, küresel ekonominin enerji kaynaklı dezenflasyonist bir rüzgârı arkasına mı alacağını yoksa ikinci bir petrol şokunu mu absorbe edeceğini belirleyecek” dedi ve mutabakatı “diğer risklerin büyüyüp büyümeyeceğini ya da bastırılıp bastırılmayacağını belirleyecek kilit domino taşı” olarak nitelendirdi.

Danışmanlık şirketi, başta daha ucuz petrolün hanehalkı gelirlerine yansımasının etkisiyle küresel ekonominin hızlanmasını bekliyor; yılın ilk yarısındaki tahmini yüzde 1,6’ya karşılık ikinci yarıda yıllıklandırılmış yüzde 3,1 büyüme öngörüyor. Ancak Sweet, kalıcı bir anlaşmaya ulaşma olasılığını “yazı tura” olarak görüyor.

Ateşkes korunursa Oxford Economics, Brent petrolün varil fiyatının 70 doların düşük bandında ortalama seyredeceğini; bunun da enflasyonu ve gelişmekte olan piyasalarda finansal koşulları, ayrıca teknoloji şirketleri değerlemelerini rahatlatacağını tahmin ediyor.

BBC haberine göre, anlaşma bozulursa, sonuçlar petrol piyasasıyla sınırlı kalmayacak.

Çarşamba sabahı erken saatlerde ABD ordusu, Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nda üç gemiye saldırdığını açıklamasının ardından İran’ı vurdu. İran buna Bahreyn ve Kuveyt’i hedef alan saldırılarla karşılık verdi. Bölgedeki karşılıklı atışmalar, savaşta çatışmaları durdurmaya dönük geçici anlaşmanın çökeceği riskini artırdı. Ancak bu karşılık, anlaşmanın kırılgan ateşkesi süresince görülen benzer saldırıların seyrini takip etti ve hiçbir ülke hemen müzakere masasından kalkacağı sinyalini vermedi.

Petrol fiyatları saldırılara yüzde 3’ten fazla artışla tepki verdi; uluslararası gösterge Brent, Çarşamba sabahı varil başına 76 doların üzerine çıktı.

Sweet, “Bir barış anlaşmasının bozulması sadece petrol fiyatlarını yükseltmekle kalmaz; Asya’daki yapay zekâ tedarik zincirleri üzerindeki baskıyı artırır, merkez bankalarını daha şahin olmaya zorlar, finansal koşulları sıkılaştırır ve ABD ara seçimleri ile İsrail seçimlerinin sonucunu değiştirebilir [...] bu domino etkisi çok hızlı işler” dedi.

20 dolarlık farkla yazı tura

Petrol fiyatlarına ilişkin Oxford Economics’in görünümünü herkes paylaşmıyor.

Morgan Stanley’nin Mayıs’ta yayımlanan yıl ortası raporu, ham petrol fiyatlarının yıl sonuna kadar varil başına yaklaşık 90 dolara geri çıkacağını öngörüyor. Bu da, Oxford Economics’in tahminiyle arasında yaklaşık 20 dolarlık bir fark olduğu ve aynı barış sürecine dair iki farklı bahis oynandığı anlamına geliyor.

Dünya Bankası da temkinli. Kurum, Brent petrolün bu yıl ortalama varil başına yaklaşık 94 dolar olacağını tahmin ederken, küresel GSYH büyümesinin 2026’da yüzde 2,5’e yavaşlayacağı uyarısında bulunuyor.

Son saldırıların kırılgan ateşkesi nasıl test ettiğini değerlendiren Sweet, “Hürmüz Boğazı’ndan geçen trafik iyi bir gösterge. Anlaşma, boğazdaki trafiğin 30 gün içinde tam kapasiteye dönmesini öngörüyor; bu da temmuz ortasını ilk kesin son tarih haline getiriyor” diye açıkladı.

Sweet, “Temmuz ortasına kadar savaş öncesi trafik seviyesinin en az yüzde 75’ine kalıcı bir dönüş, anlaşmanın tuttuğu ihtimalini artırır; tersi durum ise bu olasılığı azaltır” diye ekledi.

Sweet’e göre diğer gösterge ise İran’ın, İsrail saldırıları nedeniyle anlaşmanın Lübnan maddesini resmen devreye sokup sokmayacağı ve bunun karşılığının askeri mi yoksa retorik düzeyde mi kalacağı.

Gümrük vergileri, ticaret ve yapay zekâ

Görünümü yeniden şekillendirebilecek bir diğer risk de ticaret.

ABD’nin Section 122 kapsamındaki gümrük vergilerinin süresi 24 Temmuz’da doluyor; ancak Washington çoktan Section 301 uyarınca devreye girecek yeni vergileri hazırladı. Oxford Economics, ABD’nin aylık 25 milyar dolar (21,8 milyar avro) ile 30 milyar dolar (26,2 milyar avro) arasında gümrük geliri elde etme hedefi doğrultusunda, bu değişikliklerin temmuz sonundan itibaren fiili gümrük vergisi oranlarını yükselteceğini öngörüyor.

Avrupa da daha sert bir çizgiye yöneliyor. Avrupa Komisyonu’nun Çin’e karşı yürüttüğü ticaret savunma soruşturmalarının sayısı bir yılda 17’den 50’nin üzerine çıktı ve Komisyon, eylül ayına kadar daha kapsamlı bir ekonomik güvenlik stratejisi açıklamayı planlıyor.

Bu ticaret gerilimleri, bu yıl finans piyasalarını sürükleyen yapay zekâ patlamasını da besliyor.

Oxford Economics, ABD yapay zekâ sektörünün, Hürmüz Boğazı’ndan geçen emtia akışında yaşanacak ilave her aksaklıktan en büyük zararı görebilecek bölgeler olan Kuzeydoğu ve Güneydoğu Asya’dan sevk edilen yarı iletkenler ve diğer donanımlara büyük ölçüde bağımlı olduğuna dikkat çekiyor.

Bu arada merkez bankalarının şemsiye kuruluşu olan Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), yapay zekâ patlamasının giderek, çip üreticileri, bulut bilişim devleri ve yapay zekâ laboratuvarları arasındaki opak “döngüsel finansman” ilişkilerine ve son beş yılda sektöre verilen kredinin dört katına çıktığı, nispeten gevşek düzenlemelere tabi özel kredi piyasalarına dayandığı uyarısında bulundu.

BIS’in Asya-Pasifik sorumlusu Zhang Tao, sektörün banka dışı fonlamaya bağımlılığının, olası bir yapay zekâ daralmasının geleneksel bir bankacılık krizinden daha sert ve hızlı bir düzeltmeyi tetikleyebileceği anlamına geldiği uyarısını yaptı.

Sweet, böyle bir geri dönüşün nasıl görünebileceğini modelledi.

Euronews’e konuşan Sweet, “ABD teknoloji hisselerinin bir yıl içinde yüzde 25 değer kaybettiği, bizim ‘teknoloji çöküşü’ adını verdiğimiz bir senaryo oluşturduk” dedi.

Sweet’e göre böyle bir şok, ABD ekonomisini “adeta durma noktasına” getirerek teknoloji ihracatçılarına ve dünya genelinde yatırımcı algısına sıçrayacak ve gelecek yıl küresel büyümeyi, Oxford Economics’in temel senaryosunun 1,1 yüzde puan altına çekecek.

Merkez bankaları, sandıklar ve takvim

Son domino taşlarını ise ekonomi politikaları ve siyaset oluşturuyor.

Oxford Economics, başlıca merkez bankalarının piyasaların şu anda beklediğinden daha güvercin kalmasını öngörüyor; ancak Hürmüz Boğazı’ndaki trafik sekteye uğrarsa ya da yapay zekâ girdilerinin fiyatları tedarik baskısı sinyali verirse, bu bankaların hızlı bir politika değişikliğine gidebileceği uyarısında bulunuyor.

En yakın sınav, Haziran ayındaki zayıf istihdam raporunun hemen ardından, bu ayın ilerleyen günlerinde Başkan Kevin Warsh yönetimindeki ABD Merkez Bankası’nın (Fed) açıklayacağı faiz kararı olacak.

Daha ileride ise kasımdaki ABD ara seçimleri ve en geç ekim sonuna kadar yapılması gereken İsrail genel seçimleri var; her ikisi de Orta Doğu barış sürecini etkileyebilir. Eylülde yapılacak Alman eyalet seçimleri de, Avro Bölgesi ekonomisinin ana itici güçlerinden biri olan Almanya’nın maliye politikasının arkasındaki koalisyonu teste tabi tutabilir.

Oxford Economics, yapay zekâ kaynaklı daha güçlü bir verimlilik artışı ya da ikinci çeyreği şaşırtıcı derecede iyi atlatan AB ekonomisi gibi gerçek yukarı yönlü potansiyel unsurlara da dikkat çekiyor.

Sweet’e göre Avrupa’daki dayanıklılığın gerçek olup olmadığı önce Almanya’da ve kredi verilerinde ortaya çıkacak.

Sweet, “Şirketler, enerji fiyatlarındaki sıçramanın yarattığı marj sıkışmasını yatırımları kısmadan ve kredi limitlerini zorlamadan absorbe edebildiyse, bu, ekonomideki temel ivmenin beklediğimizden daha iyi olduğu argümanını güçlendirir” diyerek, Avro Bölgesi’nde banka kredilerinin daralmasının ise ters yönde bir işaret vereceğini belirtti.

Oxford Economics’in tipik tahmin hatasının neredeyse tam bir yüzde puan olduğunu ve özellikle bu değerlendirme etrafındaki belirsizlik aralığının normalden daha geniş olduğunu vurgulamak gerekiyor.