Dinozor fosillerinin ticari birer koleksiyon objesine dönüşmesi hikayesi, bundan yaklaşık 30 yıl önce "Sue" adı verilen bir Tyrannosaurus rex iskeletinin 8 milyon dolara Chicago'daki Field Museum tarafından satın alınmasıyla başlamıştı. O dönem alıcı koltuğunda müzeler otururken, bugün durum tamamen değişti. Şimdiye kadar keşfedilen en eksiksiz T. rex fosillerinden biri olan "Gus", Salı günü düzenlenecek yıllık müzayedede yeni sahibini bulacak. Uzmanlar, bu nadide fosilin 30 milyon doların üzerinde bir rekor fiyata alıcı bulabileceğini tahmin ediyor.

Müzeler ile milyarderler karşı karşıya

Geçmişte bu tarz doğa tarihi miraslarının tek adresi kamuya açık müzeler olurken, günümüzde dinozor fosillerine yatırım yapanlar arasında dünyanın en zengin iş insanları yer alıyor. Fiyatların astronomik seviyelere çıkması bilim dünyasında büyük bir tartışmayı da beraberinde getirdi. Bilim insanları bu derece önemli verilerin laboratuvarlarda ve müzelerde korunması gerektiğini savunurken, müzayede şirketleri ise fosil avcılarının yıllar süren ağır emeklerinin karşılığını alması gerektiğini ileri sürüyor.

Üç yıl kazısı, üç yıl laboratuvar süreci sürdü

Yaklaşık 67 milyon yıl önce yaşadığı belirlenen "Gus", ABD'nin Güney Dakota eyaletindeki Badlands bölgesinde gün yüzüne çıkarıldı. Fosil, keşfedildiği arazinin sahibi olan sığır yetiştiricisi merhum Gary "Gus" Licking'in adını taşıyor. Kazı ekibinin fosili topraktan tamamen çıkarması üç yıl sürdü. Ardından bilim insanları, iskeleti laboratuvar ortamında belgelemek, temizlemek ve yeniden birleştirmek için üç yıl daha harcadı. Topraktan çıkarıldığı an bozulma riski taşıyan kemikler, çok sıkı koruma süreçlerinden geçirildi.

Başlangıç fiyatı netleşti: Gözler Apex'in rekorunda

Müzayede öncesinde 30 milyon dolar değer biçilen Gus için açık artırmaya katılacakların verebileceği en düşük teklif 19 milyon dolar olarak belirlendi. Doğa tarihi satışlarında şu anki dünya rekoru, 2024 yılında 44,6 milyon dolara alıcı bulan "Apex" isimli Stegosaurus fosiline ait. Uzmanlar, Gus'ın bu rekoru zorlayabileceğini ifade ediyor.

Londra'daki Natural History Museum'da görev yapan ünlü dinozor araştırmacısı Prof. Susannah Maidment, fiyatların artık hiçbir müzenin bütçesiyle ulaşılamayacak bir noktaya geldiğini vurguladı. Gerçek fosillerin bilimsel araştırmalar için vazgeçilmez olduğunu belirten Maidment, özel koleksiyonlarda kaybolan örneklerin büyük bir kayıp olduğunu söyledi. Akademik dergilerin büyük kısmı, bilim insanlarının ilerleyen yıllarda dönüp tekrar inceleme yapamayacağı gerekçesiyle özel mülkiyetteki fosiller üzerine yazılan makaleleri yayımlamıyor.

Kafatasındaki savaş izleri dikkat çekiyor

Sotheby's Doğa Tarihi Bölümü Başkanı Cassandra Hatton, Gus'ın iskeletindeki kemiklerin yüzde 61'inin eksiksiz tespit edildiğini ve bunun paleontoloji tarihi açısından çok yüksek bir oran olduğunu belirtti. Fosil üzerinde yapılan ilk incelemelerde, T. rex'in kafatasında devasa bir ısırık izi ile göğüs kafesinde iyileşmiş kırık kaburgalar bulundu. Bu durum, dev canlının hayattayken son derece şiddetli mücadelelere girdiğini kanıtlıyor.

Bilimsel araştırma mı, yatırım aracı mı?

Fosillerin lüks birer yatırım aracı haline gelmesine yönelik eleştiriler sürerken, profesyonel fosil araştırmacıları ise bu çalışmaları savunuyor. Dr. Fiann Smithwick, doğada kendi haline bırakılan fosillerin erozyon ve dış etkenlerle yok olduğunu belirterek, "Bir dalga kayayı kırıyor, bir sonraki dalga ise fosili binlerce parçaya ayırıyor ve o değer sonsuza kadar kayboluyor. Zamanında kurtarılan her fosil aslında bilim için bir kazançtır" diyerek yürütülen ticari operasyonların önemine dikkat çekiyor.

Yıllardır nedeni çözülemiyor: ABD'den casuslar ve diplomatları etkileyen gizemli hastalık için milyon dolarlık ödeme