Medya sahipliğine ilişkin düzenlemeler, dünyanın her yerinde gazetecilik pratiğini doğrudan etkileyen kritik politika alanlarından biri olmaya devam ediyor. ABD’de Federal İletişim Komisyonu’nun (FCC – Federal Communications Commission) 6 Ağustos’ta yerel televizyon sahipliğine ilişkin köklü kuralları gevşetmeyi oylamaya hazırlanması, bu tartışmayı yeniden alevlendirdi. Konu, ilk bakışta yalnızca Amerikan iç politikasını ilgilendiriyor gibi görünse de, medya çoğulculuğu ve yerel haberciliğin geleceği bağlamında Türkiye dahil pek çok ülke için önemli dersler barındırıyor.

85 yıllık kural değişiyor mu?

FCC Başkanı Brendan Carr, 15 Temmuz’da yayımladığı bir makaleyle komisyonun 6 Ağustos’ta ulusal televizyon sahipliği tavanını kaldırmak için oy kullanacağını duyurdu. Mevcut düzenleme, tek bir şirketin ABD’deki toplam televizyon hanelerinin yüzde 39’undan fazlasına ulaşan istasyonlara sahip olmasını yasaklıyor. Carr’ın önerisi bu üst sınırı teknik olarak korumakla birlikte, FCC’nin “kamu yararına” hizmet ettiğine karar verdiği durumlarda istisnalara kapı açıyor.

Poynter’ın analizine göre bu adım, muhtemelen mahkemede itiraz edilecek ve uzun bir hukuki süreci beraberinde getirecek. CNBC’nin haberine göre ise karar, 85 yıldır yürürlükte olan bir kuralın fiilen ortadan kalkması anlamına gelebilir. Carr, mevcut tavanın artık tekelleri önlemediğini, aksine yerel yayıncıların ulusal ağlarla ve yayın platformlarıyla rekabet etme kapasitesini sınırladığını savunuyor.

Konsolidasyon mu, yerel haberciliğin sonu mu?

Kararın en doğrudan etkisi, büyük istasyon gruplarının genişlemesinin önünü açması olacak. ABD’nin en büyük yerel televizyon sahiplerinden Nexstar, halihazırda Tegna’yı satın alma girişimiyle gündemde; bu birleşme onaylanırsa Nexstar’ın erişimi ABD televizyon hanelerinin yüzde 80’ine ulaşabilir. Şirket, FCC’nin kararını “gecikmiş bir modernizasyon adımı” olarak değerlendirdi.

Ancak eleştirmenler ciddi endişeler taşıyor. FCC’nin Demokrat üyesi Anna Gomez, tavanın “aşırı yoğunlaşmanın rekabeti, yerelciliği ve bakış açısı çeşitliliğini tehdit etmesini önlemek için Kongre’nin koyduğu bir yasa” olduğunu hatırlatarak, bu sınırı kaldırma yetkisinin FCC’de değil Kongre’de olduğunu vurguladı. Poynter, muhalefetin neredeyse kesinlikle dava açacağını ve yalnızca Kongre’nin bu tür bir kapsamlı değişiklik yapma yetkisine sahip olduğunu savunacaklarını öngörüyor.

Tartışmanın merkezinde şu soru var: Sahiplik tavanını kaldırmak yerel haberciliği güçlendirecek mi, yoksa birkaç büyük şirketin kontrolünde içerik çeşitliliğini azaltacak mı? Carr, yerel gazetelerin akıbetini bir uyarı niteliğinde gösteriyor; FCC’nin benzer bir sahiplik kısıtlamasını gazeteler için 40 yıldan fazla sürdürdüğünü ve ancak 2017’de kaldırdığını, bu süre zarfında yerel gazetelerin düzinelerce kapandığını hatırlatıyor.

Türkiye bu tartışmadan ne öğrenebilir?

ABD’deki bu tartışma, Türkiye’nin medya sahipliği sorunları açısından adeta bir ayna işlevi görüyor — ama yansıttığı tablo farklı dinamiklere sahip. Türkiye’de medya sahipliğindeki yoğunlaşma, uzun süredir akademik ve mesleki tartışmaların odağında. Journo’nun 2025 tarihli araştırmasına göre Türkiye’de medyanın büyük bölümü, aynı zamanda inşaat, enerji ve turizm gibi sektörlerde faaliyet gösteren holdinglerin elinde ve bu çapraz sahiplik yapısı editöryel bağımsızlığı ciddi şekilde zayıflatıyor. Media Ownership Monitor Türkiye projesinin verilerine göre yasal çerçeve, medya hizmet sağlayıcılarına yoğunlaşma ve tekelleşme konularında belli ölçüde kural getirmekle birlikte, bu kuralların uygulamada ne ölçüde işlev gördüğü ayrı bir tartışma konusu.

ABD’de mesele, piyasa dinamikleri içinde büyük yayıncıların ölçek ekonomisinden yararlanarak yerel haberciliği sürdürüp sürdüremeyeceği ekseninde tartışılıyor. Türkiye’de ise medya sahipliği tartışması çok daha karmaşık bir zemine oturuyor: Sahiplik yapısının şeffaf olmaması, devlet-sermaye-medya ilişkilerinin iç içe geçmişliği ve düzenleyici kurumların bağımsızlık sorunu. Bianet’in ortağı olduğu Our Media projesinin raporunun işaret ettiği gibi, medya sektörüne habercilik veya kamusal fayda gerekçesiyle değil, siyasal ve ideolojik hedeflere ulaşmak amacıyla yatırım yapılması, Türkiye özelinde sahiplik düzenlemelerini çok daha hassas bir mesele haline getiriyor.

ABD’deki FCC tartışması, düzenleyici çerçevelerin medya çoğulculuğu için gerekli ama yeterli olmadığını bir kez daha ortaya koyuyor. Sahiplik tavanları tek başına ne yerel haberciliği kurtarır ne de çeşitliliği garanti eder. Ancak bu tavanların yokluğunda — ya da etkisiz kaldığı ortamlarda — konsolidasyonun haberciliğin çoğulculuğunu aşındırma riski her zaman canlıdır. Türk medya pratisyenleri için asıl ders, sahiplik düzenlemelerinin yalnızca rakamsal sınırlamalarla değil, şeffaflık, editöryel bağımsızlık güvenceleri ve düzenleyici kurumların fiili bağımsızlığıyla birlikte düşünülmesi gerektiğidir.