Avrupa Birliği, Rusya'dan doğalgaz ithalatına yönelik yasak yürürlüğe girmeden önceki aylarda, Rusya'nın önde gelen projesinden şimdiye kadarki en yüksek miktarda sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ithalatını gerçekleştirdi. Avrupalı ülkeler, Sibirya'daki bu tesisin üretiminin neredeyse tamamını satın aldı.

Analitik şirketi Kpler verilerine göre, Rus özel şirketi Novatek'in kontrol ettiği Yamal LNG tesisinden yapılan AB alımları, yılın ilk altı ayında rekor kırarak 9,89 milyon tona ulaştı. Bu miktar, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 18'lik bir artışa işaret ediyor.

Ortaya çıkan rakamlar, Moskova'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaş beşinci yılına girerken, Avrupa'nın Rusya'nın bu stratejik enerji tesisini çalışır durumda tutmada hâlâ ne kadar kritik bir rol oynadığını gösteriyor. Sivil toplum kuruluşu Urgewald'ın tahminlerine göre, Avrupa bu sevkiyatlar için 6 milyar euroya yakın bir ödeme yapmış olabilir.

Ana alıcılar Fransa, Belçika ve İspanya oldu

Kpler verileri, Yamal tesisinden yılın ilk yarısında en çok ithalat yapan ülkelerin Fransa, Belçika ve İspanya olduğunu gösteriyor. Bu dönemde Fransa 3,6 milyon ton, Belçika 2,9 milyon ton ve İspanya 2,7 milyon ton LNG ithal etti.

Urgewald'ın yaptırım kampanyacısı Sebastian Rötters, bu verileri "çarpıcı" olarak nitelendirdi. Rötters, "Bu durum bir boşlukta yaşanmıyor." diyerek, ithalatın Rusya'nın Ukrayna'nın enerji altyapısına ve sivil alanlarına yönelik saldırılarını yoğunlaştırdığı bir dönemde gerçekleştiğine dikkat çekti.

Mevcut AB kuralları, kısa vadeli sözleşmelerle Rus LNG'si satın alınmasını halihazırda yasaklıyor. Bu nedenle Avrupa'ya yönelen her Yamal kargosu için, ithalatçı ülkenin gümrük yetkililerinden satışın uzun vadeli bir sözleşme kapsamında yapıldığına dair onay alınması gerekiyor.

1 Ocak 2027 tarihinden itibaren ise AB'nin uzun vadeli Rus LNG ithalatına yönelik yasağı yürürlüğe girecek. Bu durum Rusya'yı alternatif rotalar aramaya zorlayacak. Boru hattı gazı ise aynı yılın ilerleyen dönemlerinde yasaklanacak.

Avrupa limanları lojistik açıdan hayati önem taşıyor

Avrupa'nın Yamal kargolarını kabul etme isteği, Rusya Arktik bölgesinde bulunan ve sınırlı sayıdaki özel "Arc7" buz sınıfı tanker filosuna bağımlı olan proje için hayati bir önem taşıyor. Tesisin sevkiyat kapasitesi, bu gemilerin Avrupa limanlarında hızlıca dönmesine bağlı bulunuyor. Asya'ya ulaşmak için Kuzey Deniz Rotası'nı kullanmak ise hem daha riskli hem de çok daha uzun sürüyor.

Avrupa yılın ilk yarısında Yamal'dan daha fazla LNG alırken, Asya'ya giden hacimler yüzde 74 düşerek 510 bin tonun biraz üzerine geriledi. Yamal'dan Asya'ya yapılan sevkiyatlar normalde yaz aylarında artış gösteriyor, ancak bu yıl doğuya giden hacimler düşük kaldı. Konuya yakın kaynaklar, bunun nedeninin bazı uluslararası nakliye, sigorta ve finans şirketlerinin AB yaptırımlarına maruz kalmaktan endişe etmesi olduğunu belirtiyor.

Yamal'ın üretimini taşıyan buz sınıfı gemiler, tamir ve bakım işlemleri için de hâlâ büyük ölçüde Avrupa tersanelerine bağımlı durumda. Bu hizmetler arasında Fransa'nın Brest kentindeki Damen tersanesi ile Danimarka'daki Fayard A/S tarafından sağlanan servisler de yer alıyor.

Urgewald'dan Rötters, "Yamal LNG, ihracat akışını sürdürmek için küçük, özel bir filoya, Avrupa limanlarına ve Avrupa hizmetlerine bağımlı. Avrupa ise bu üç unsuru da sağlamaya devam ediyor." değerlendirmesini yaptı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından 2017 yılında açılışı yapılan Yamal, yıllık 17,4 milyon ton tasarım kapasitesiyle Rusya'nın en büyük sıvılaştırılmış gaz üreticisi konumunu koruyor. Tesisin fiili üretimi ise genellikle bu seviyenin üzerine çıkıyor.

Projede çoğunluk hissesine sahip olan Novatek'in yanı sıra, Fransız TotalEnergies ve Çinli CNPC şirketlerinin de ortaklığı bulunuyor. Şubat ayında TotalEnergies Üst Yöneticisi Patrick Pouyanné, AB yasağındaki "belirsizlikleri" gerekçe göstererek, Yamal'daki uzun vadeli ihracat sözleşmelerine sahip olan grubun sadece AB'ye değil, projeden tamamen gaz ihraç etmeyi durdurmak zorunda kalabileceğini ifade etti.