Antalya’da kent estetiğini doğrudan etkileyen reklam tabelaları ve tanıtım uygulamaları görsel kirliliğe neden oldu. Kentin en yoğun yaya ve araç trafiğine sahip caddelerinde çok sayıda işletmenin Antalya Büyükşehir Belediyesi Reklam, İlan ve Tanıtım Yönetmeliği’nde yer alan kurallara uymadığı gözlendi. Yönetmelikte belirlenen ölçü, oran ve yerleşim kriterlerinin büyük bölümünün ihlal edildiği kent merkezinde bina cepheleri adeta tabela yığınına dönüştü. Aynı zamanda kamusal yaşam kalitesini etkileyen önemli bir çevre sorununa dönüştü. Antalya’da deniz ve karaların temiz tutulması için çeşitli eylem planları hayata geçirilirken, binalarda yaşanan tabela çöplüğü için hiçbir eylem planının olmaması Antalya’yı Avrupa şehirlerinden geride bıraktı.

ANTALYA TABELA ÇÖPLÜĞÜNE DÖNDÜ

Türkiye’nin en önemli turizm destinasyonlarından biri olan Antalya, bu yıl 18 milyon turist hedefiyle sezona hazırlanırken, deniz ve kara temizliğine yönelik birçok çalışma yürütülüyor. Sahillerin temiz tutulması, atıkların azaltılması ve çevre düzenlemeleri için önemli projeler hayata geçirilirken, kent merkezinde giderek büyüyen görsel kirlilik sorununun ise yeterince gündeme gelmediği görülüyor. Özellikle Güllük Caddesi, Ali Çetinkaya Caddesi, Yüzüncü Yıl Bulvarı ve Atatürk Caddesi gibi kentin en işlek noktalarında farklı boyutlarda, farklı renklerde ve farklı yüksekliklerde yerleştirilen reklam tabelaları, bina cephelerinin mimari bütünlüğünü ortadan kaldırdı. Bu caddeler birer reklam panosu çöplüğüne dönüştürüldü.

GÖRSEL YORGUNLUĞA NEDEN OLUYOR

Antalya Körfez Gazetesi muhabiri Ertuğrul Gün'ün haberine göre; kentin birçok noktasında işletmelerin yalnızca cephe tabelalarıyla yetinmediği, vitrin camlarına büyük ebatlı reklam uygulamaları yaptığı, cephelerin tamamını kaplayan marka logoları kullandığı, ışıklı led ekranlar ve hareketli reklam panolarıyla da kirliliği tetiklediği gözlendi. Plansız ve kural tanımadan gerçekleştirilen reklam tanıtımları hem kent kimliğini zedelerken hem de vatandaşlarda görsel yorgunluğa neden oluyor. Kent merkezini gezmek isteyen turistler ve vatandaşlar binalara baktıkları zaman kendilerini tabela çıkmazının içerisinde görüyor.

AVRUPA’NIN ÇOK GERİSİNDE KALDI

Avrupa’da ise durum çok daha farklı. Avrupa'daki birçok kentte tabela uygulamalarında ortak renk, ortak ölçü, ortak yazı karakteri ve cephe bütünlüğü esas alınırken, Antalya'da aynı bina üzerinde birbirinden tamamen farklı ölçülerde, farklı yüksekliklerde ve farklı malzemelerle hazırlanmış çok sayıda tabela bulunuyor. Bu durum bir yandan mimari düzeni bozarken diğer taraftan da sokak ve cadde siluetinde düzensiz bir görüntü ortaya çıkardı. Antalya’nın zamanla nasıl bir tabela çöplüğüne dönüştüğünün en somut delilleri arasında yer aldı. Antalya’da yaşayan 3 milyona yakın insan kamu denetçilerinin bir an önce harekete geçmesini istiyor. Kentte kara ve denizlerin çöplerden korunması ve arındırılması için pekçok proje hayata geçerken kentin kimliğinin ve görsel kirliliğin korunmasına yönelik bugüne kadar somut bir adım atılamadı.

MURATPAŞA BELEDİYESİ PROJE ÜRETTİ

Bu kapsamda dikkat çeken eylem planlarından bir tanesi Muratpaşa Belediyesi tarafından 2016 yılında hayata geçirilen proje oldu. Muratpaşa Belediyesi, proje kapsamında, yüzde 80’ini beyaza boyayacağını taahhüt eden binalara geri kalan bölümü serin renklere boyaması şartıyla boya hibesinde bulundu. Proje kapsamında Mevlâna Caddesi, Yener Ulusoy Bulvarı ve Güllük Caddesi’nde 100’e yakın binanın boyaması tamamlandı. Binalarda ortak renk algısı ile bir kimlik oluşturmak istenirken, işletmelerin dört bir tarafında gelişi güzel hiçbir kuralı dikkate almadan yerleştirilen tabelalar görsel kirlik kattı.

DOÇ. DR. NİLÜFER GÜRER BELGELEDİ

Konuyla ilgili dikkat çeken çalışmalardan biri Akdeniz Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nilüfer Gürer tarafından gerçekleştirildi. Gürer ve öğrencileri, Antalya'nın önde gelen ticaret akslarında saha çalışması yaparak yönetmeliğe aykırı olduğu değerlendirilen uygulamaları tek tek fotoğrafladı ve belgeledi. Çalışmada özellikle tabela yoğunluğu, cephe kaplamaları, reklam panoları ve kamusal alan kullanımları incelendi.

GÜRER: “EN ÖNEMLİ ÇEVRESEL SORUNLARDAN BİRİDİR”

Doç. Dr. Nilüfer Gürer, kentsel estetiğin şehirlerin yaşam kalitesini belirleyen temel unsurlardan biri olduğunu belirterek, “Kentsel estetik; şehirlerin görsel ve işlevsel güzelliğini doğal çevre ile yapılı çevre arasındaki ilişki üzerinden değerlendiren önemli bir kavramdır. Kamusal alanların niteliği ve mimari çevrenin bütünlüğü kent yaşamının kalitesini doğrudan etkiler. Görsel kirlilik de bu bütünlüğü bozan en önemli çevresel sorunlardan biridir.” dedi.

BİRÇOK FARKLI KİRLİLİK TÜRÜ TANIMLANDI

Kirliliğin yalnızca çöp ya da hava kirliliğinden ibaret olmadığını belirten Gürer, literatürde hava, su, toprak, gürültü, plastik, radyoaktif, termal, ışık, çöp ve görsel kirlilik olmak üzere birçok farklı kirlilik türünün tanımlandığını söyledi. Görsel kirliliğin ise kent yaşamını doğrudan etkileyen ancak çoğu zaman yeterince önemsenmeyen çevresel sorunlardan biri olduğuna dikkat çekti.

GÖRSEL KİRLİLİĞİ ARTIRDI

Gürer, görsel kirliliğin başlıca kaynaklarını reklam tabelaları, reklam panoları, ışıklı ve animasyonlu tanıtım levhaları, bina cephelerinde kullanılan uyumsuz renk ve malzemeler, elektrik ve iletişim kabloları, trafo kutuları, düzensiz altyapı elemanları, izinsiz duvar yazıları, çöp yığınları, yoğun led aydınlatmalar, bakımsız yapılar ve yanlış arazi kullanımları olarak sıraladı. Antalya özelinde ise reklam tabelalarının yanı sıra kaldırım işgalleri, güneş enerjisi sistemleri, uydu antenleri, klima dış üniteleri, atık birikimleri, vandalizm sonucu oluşan duvar yazıları, gölgelikler, üst örtüler ile kent mobilyalarındaki eskime ve bakımsızlığın da görsel kirliliği artırdığını ifade etti.

YÖNETMELİK VAR, DENETİM YOK

Kent merkezinde yapılan saha çalışmasında birçok işletmenin Antalya Büyükşehir Belediyesi Reklam, İlan ve Tanıtım Yönetmeliği'nde yer alan temel kurallara uymadığı tespit edildi. Yönetmeliğin "Tek Ticari Tanıtım Tabelaları Uygulama Esasları" başlıklı 7'nci maddesinde iş yerlerinin kullanacağı ışıklı veya ışıksız tabelaların, iş yeri cephe alanının yüzde 15'inden fazlasını kaplayamayacağı açıkça belirtiliyor. Aynı maddede tabela derinliğinin 70 santimetreyi geçemeyeceği, tabelanın yerden en az 2,5 metre yükseklikte bulunacağı ve aynı bina üzerindeki iş yerlerinde tabela hizalarının uyumlu olması gerektiği hükme bağlanıyor.

TABELADAN İŞLETME GÖRÜNMÜYOR

Yönetmelikte ayrıca yalnızca cephede bulunan tabela değil, vitrin camlarına içeriden ya da dışarıdan yapıştırılan marka, logo, unvan, reklam yazıları ve benzeri tanıtım uygulamalarının da bu yüzde 15'lik alan hesabına dahil edildiği belirtiliyor. Ancak kent merkezinde çok sayıda işletmenin cephelerin büyük bölümünü reklamla kapladığı, vitrinlerin tamamını reklam görselleriyle örttüğü ve yönetmelikte belirtilen sınırların oldukça üzerine çıktığı gözlendi.

NEREYE BAKSAK REKLAM PANOSU

Araştırmada yalnızca işletmelerin değil, kamu alanlarında yapılan bazı reklam uygulamalarının da yönetmelikle çeliştiği değerlendirildi. Yönetmelikte yaya alt geçitlerinin yan duvarlarının, yüzey alanının yüzde 60'ını geçmemek şartıyla reklam alanı olarak kullanılabileceği belirtilirken, taşıt alt geçitlerinde reklam uygulamasına izin verilmediği gözlendi. Buna rağmen Antalya Büyükşehir Belediyesi tarafından Yüzüncü Yıl Bulvarı üzerindeki bazı taşıt alt geçitlerinin yan duvarlarının büyük reklam panolarıyla kaplandığı görüldü. Bu reklamlar yalnızca görsel kirlilik oluşturmazken, aynı zamanda sürücülerin dikkatini dağıtarak trafik güvenliğini de riskli duruma getirdi.

Kent kimliğinin plansız reklam uygulamalarıyla zarar gördüğünü ifade eden Gürer, mimari cephelerin görünmez hale gelmesinin şehir hafızasını da olumsuz etkilediğini kaydetti.