Her gün binlerce gemide, dünyanın her yerinden deniz emekçisinin çalıştığı Karadeniz ateş hattı. Kazananı olmayan savaşın kaybedeni emekçiler. Rusya ile Ukrayna arasında 2022 yılından bu yana süren savaşta, iki ülkenin de kıyısının bulunduğu ve deniz ticaretinde özellikle tahıl, gübre ve enerji gibi kritik emtiada öneme sahip Karadeniz'de ticaret can güvenliğini tehdit ediyor.

Ukrayna'nın silahlı insansız hava araçları (SİHA) ile vurduğu limanlara Rusya da saldırılarla karşılık veriyor. Ukrayna, Rusya ile deniz ticaretinde çalıştırılan gemileri "gölge filo" olmakla suçlarken saldırılar yaz başında hız kazandı. Haziran ve Temmuz 2026 döneminde tırmanan SİHA ve füze saldırılarında en az 15 deniz işçisi hayatını kaybetti, çok sayıda ticari gemi ise ağır hasar alarak kullanılamaz hale geldi.

Gemiciler Denizcilik'e ait Türk bayraklı Sabahat Telli isimli tanker gemisi, 10 Temmuz'da Rusya'nın Azak Denizi'ndeki Taganrog Limanı'nda Ukrayna SİHA saldırısının hedefi oldu. Saldırı sonrasında gemide çıkan yangında ağır yaralanan çarkçıbaşı Kadir Kamilçelebi, tedavi gördüğü hastanede kurtarılamayarak hayatını kaybetti

19 Temmuz'da Odessa yakınlarında vurulan Gine-Bissau bayraklı ve Mersin merkezli bir firma tarafından işletilen Golden Leo isimli gemi, aldığı ağır darbenin ardından 26 Temmuz'da alabora olarak battı. Olayda 4'ü Hindistanlı 9 işçi ve 1 Ukraynalı kılavuz kaptan dahil toplam 10 kişi hayatını kaybetti. Benzer şekilde, 22 Temmuz'da Novorossiysk açıklarında seyreden Türk bayraklı Reyhan Sarı kuru yük gemisi Ukrayna tarafından İHA saldırısına uğradı. Geminin makine dairesinde görevli 54 yaşındaki Savaş Çakar yaşamını yitirirken yaralı 2 işçinin tedavisi sürüyor. Limanlar ve balıkçı teknelerinin de hedef olduğu bu süreçte; 22 Haziran'da Çornomorsk Limanı'nda vurulan Panama bayraklı VICTRESS gemisinde 1 denizci, 5 Haziran'da Kırım açıklarında hedef alınan Türk balıkçı teknesi Duru 67'de Trabzonlu balıkçı Cüneyt Varlık ve Temmuz ortasında vurulan Antigua ve Barbuda bayraklı bir diğer gemide de 1 denizci yaşamını yitirdi. Ölen 3 Türk denizci de Ukrayna'ya ait SİHA'larla vurularak yaşamdan koparıldı.

Emeklilik hakları, güvenceleri, yıpranma payları olmayan ve armatörler için birer maliyetten fazla görülmeyen deniz işçileri için toplu iş sözleşmesi hakkı bulunmazken işten kaçınma hakkı da nadir protokollerle, kısıtlı işçi için uygulanabiliyor. Tankerlerde, kuru yük gemilerinde, hatta balıkçı teknelerinde çalışırken ölen denizciler için, deniz emekçileri dışında ses çıkaran bulunmuyor.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na bağlı Denizcilik Genel Müdürlüğü, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Enstrümanlarının Uygulanması Alt Komitesi'nin geçen hafta Londra'da bir araya geldiğini duyurdu. Toplantıda, denizcilerin durumuna ilişkin, "Karadeniz, Azak Denizi ve Hürmüz Boğazı'nda gemi insanlarının emniyet ve refahına verilen önceliğin vurgulandığı" yer aldı. 500 bini aşan sayısıyla tüm dünyada en çok deniz işçisi nüfusuna sahip Filipinler ile 300 binden fazla deniz işçisiyle Hindistan, peş peşe güvenlik önlemleri açıkladı. Filipinler, yurttaşlarının işten kaçınma hakkını özellikle vurguladı.

200 bini aşan sayısıyla dünyanın en çok gemi insanına sahip 10 ülkesinden biri olan Türkiye'de ise kurumlar sessiz. Türk sahipli deniz ticaret filosu, taşıma kapasitesi bakımından da dünyada ilk 12 ülke arasında yer alıyor. Türk sahipli, Türk bayraklı gemiler vurulurken Türkiye'den deniz işçileri savaşın ortasında yaşamdan koparılıyor.

KİRLİ POLİTİKALAR ÖLDÜRÜYOR

Deniz İşçileri Platformu, Reyhan Sarı gemisine yapılan İHA saldırısı ile yitirilen deniz işçisi Savaş Çakar'ın toprağa verilmesinden yalnızca 2 gün sonra, Ukrayna Donanması'na korvet üreten ve İHA üreticisi de olan bir silah şirketinin Ukrayna Başkonsolosluğu'nun ziyaret ettiği haberini duyurdu. Platform, "Bu yaşananlar bize gösteriyor ki devletlerin önceliği deniz işçilerinin can güvenliği değil, savunma sanayisi ve savaş ekonomisinin büyümesidir" açıklaması yaptı.

BirGün'e konuşan Platform üyesi kaptan Murat Kaya, "Öncelikle bu saldırı ve denizci katliamının Rusya-Ukrayna arasında yaşanan savaşın, bu durumun normal olarak kabul etmeyeceğimizi bilmeliler. Karadeniz'deki çatışmaların şiddetlenmesiyle birlikte birçok denizci ülke, deniz işçisi olan vatandaşlarının tehlikeli bölgelere gitmeme ve eğer seyir yapılacaksa buna dair sıkı güvenlik yaptırımları olacağına dair haklarını içeren bildiriler yayımladı. Ancak hâlâ Türkiye'nin yanı başında yaşanan bu çatışmalara sessiz kalmasının sebebi var. Bizce bu sebep, devletler arası çıkar ilişkileridir. Ve bu çıkarın da asla işçiden yana olmadığını da biliyoruz. Temelde karşı çıktığımız sorun da budur" diye konuştu.

Kaya, denizci ölümlerinin bilinçli tercihlerin sonucu olduğunu ifade ederek şöyle konuştu: "Rusya ve Ukrayna'ya sefer yapan şirketlerde çalışan ya da çalışacak olan denizcilere açık bir şekilde o hatta çalışmamaları gerektiğini şu an hiçbir şirket ya da devletin denizcilerin can güvenliğini öncelemediğini söylüyoruz. Türkiye ve Karadeniz'e kıyısı olan devletlerin NATO ve Rusya ile olan ilişkileri ile alakalı olarak sustukları gayet ortada. Savaş ekonomisi birçok devletin kasasını dolduruyor. Biz denizciler bu kirli politikalar yüzünden her gün öldürülüyoruz."