Avrupa Birliği, kıta genelinde kurulacak yapay zekâ gigafabrikaları için resmi başvuru sürecini başlattı. Avrupa Komisyonu, en fazla yedi tesisin kurulmasını hedefleyen program kapsamında kamu ile özel sektörü bir araya getirerek 10 milyar avroya kadar yatırım yapılmasını planlıyor. Girişim, Avrupa’nın yapay zekâ altyapısını güçlendirmeyi, dışa bağımlılığı azaltmayı, araştırmacılar ile şirketlere yüksek performanslı hesaplama kaynaklarına erişim sağlamayı amaçlıyor.

Yapay Zekâ Gigafabrikaları Avrupa’nın Hesaplama Altyapısını Büyütecek

Avrupa Komisyonu tarafından yürütülen program, gelişmiş yapay zekâ modellerinin eğitimi, çıkarım işlemleri ile ince ayar süreçlerinde kullanılacak dev ölçekli altyapılar oluşturmayı hedefliyor. Kurulacak tesislerde yalnızca yüksek performanslı işlemciler yer almayacak; bulut platformları, yazılım yığınları, yüksek hızlı ağ bağlantıları, güvenli kullanıcı ortamları ile yapay zekâ odaklı destek hizmetleri de aynı ekosistemin parçası olacak.

Komisyon, altyapının enerji ile su tüketimi açısından sürdürülebilir biçimde tasarlanmasını da şart koşuyor. Yapay zekâ veri merkezlerinin hızla artan elektrik ihtiyacı nedeniyle çevresel sürdürülebilirlik, proje değerlendirmesinde önemli kriterlerden biri olacak.

Programın bir başka hedefi ise Avrupa’nın yarı iletken ekosistemini büyütmek. Büyük ölçekli hesaplama altyapılarının oluşturacağı işlemci talebinin, Avrupa merkezli çip tasarımlarını teşvik etmesi bekleniyor. Uzun vadede Avrupa’da geliştirilen yapay zekâ işlemcilerinin yine Avrupa’da üretilmesi de stratejik hedefler arasında yer alıyor.

Başvuru programı iki ayrı aşamadan oluşuyor. İlk grupta en fazla dört proje desteklenecek. Bu projelerin her biri ilk aşamada 100 milyon avroya kadar, ikinci aşamada ise ilave 400 milyon avroya kadar Avrupa Birliği desteği alabilecek. Destek almaya hak kazanan tesislerin, Avrupa’daki en güçlü mevcut yapay zekâ fabrikalarında bulunan en gelişmiş işlemci sayısına en az eşdeğer kapasite kurması gerekiyor.

İkinci grupta ise en fazla üç proje seçilecek. Bu projeler için ilk aşamada 200 milyon avroya kadar, ikinci aşamada ise 800 milyon avroya kadar ek finansman sağlanabilecek. Bu tesislerden başlangıçta Avrupa’nın mevcut en büyük yapay zekâ fabrikasının iki katı işlemci kapasitesine ulaşmaları, ikinci aşamada ise bu seviyeyi en az dört katına çıkarmaları istenecek.

Projeler tek bir ülkedeki tek merkezde kurulabileceği gibi aynı ülke içinde dağıtık mimaride ya da sınır ötesi ortak altyapılar şeklinde de geliştirilebilecek. Avrupa Komisyonu, kamu kurumları, özel şirketler, yatırımcılar ile oluşturulan konsorsiyumların başvuru yapabileceğini açıkladı.

Avrupa Komisyonu, yapay zekâ gigafabrikalarını yalnızca yeni veri merkezleri olarak değerlendirmiyor. Kurum, bu yatırımları Avrupa’nın teknoloji egemenliğini güçlendirecek temel altyapılardan biri olarak konumlandırıyor. Yapay zekâ geliştirme yarışında ABD ile Çin’in büyük ölçekli hesaplama altyapıları önemli avantaj sağlarken Avrupa da kendi işlem gücünü artırarak araştırma kurumları, girişimler, kamu kuruluşları ile özel sektörün aynı altyapıyı paylaşabileceği bir model oluşturmayı hedefliyor.

Komisyonun daha önce gerçekleştirdiği ön başvuru sürecinde Almanya, Fransa, İtalya, İspanya, Polonya, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Yunanistan ile Portekiz’den toplam 77 öneri geldi. Resmî başvurular 12 Kasım 2026 tarihine kadar kabul edilecek. Değerlendirme sürecinin 2027 yılının başında tamamlanması, inşaat çalışmalarının aynı yıl başlaması, ilk yapay zekâ gigafabrikalarının ise yaklaşık 18 ay içinde faaliyete geçmesi planlanıyor.