İspanya’nın komün belediyesi Marinaleda’daydım. Zeytin ağaçlarının arasından zeytinyağı fabrikasına geçiyordunuz. İki milyon Euro değerindeydi o günlerde. Normal bir fabrika binası gibi görünüyordu dışarıdan ama çok farklıydı. Eylemlerden yapılmıştı. Yüzlerce kere yol kesmekten, 37 kez İspanyol bankalarını işgal edip katedralde kralın önüne çıkmaktan, operada sahneye fırlayıp herkese kendilerini duyurmaktan filan yapılmıştı. Bir araya gelen insan soluklarından yani…

Zeytin ağaçları da öyle, arasında yürüdüğümüz. Biraz ileride tarlada enginar topluyordu kooperatif çalışanları. Bir de konserve fabrikaları vardı çünkü. Aynı şeylerden ve tabii ki birlikte olmaktan yapılmıştı o da. Fabrikada çalışanlar 8 saat, tarlada çalışanlar 6 saat çalışıyordu. Merak edenleriniz olmuştur. O konserve fabrikası da 3 milyon Euro değerindeydi kapitalistlere göre…

Buralar eskiden hep dutluktu desem latife olurdu tabii ki. Bildiğiniz susuz bir bozkırdı. Francocu bir toprak ağası vardı. Onun elinden aldılar, kolay değildi ama. 15 yıl kadar sürdü mücadele. Bir de nehir taşıdılar, su yoktu çünkü. İspanya’nın en yoksul yerlerinden biriydi Marinaleda. İnternette nedense çıkan o fotoğraftaki deniz kıyısında bir yer de değildi. Dedim ya, bildiğiniz bir bozkırdı şimdi zeytinlik olan yerler.

“Kendi kendin yap kooperatifi” vardı bir de. Ona katıldığınızda gidip kendi evinizi yapmak için çalışıyordunuz. Mimarlar, mühendisler, ustalar ve siz. Kendi evini yapmak keyifli bir şeydir. Deneyin, sahiden…

2 yıl, ayda 15 Euro ödüyordunuz bir de. Sonra bahçe içinde dubleks, 125 metrekare bir eviniz oluyordu. Güzeldiler. Müteahhitsiz evler güzel olur ve tuğlasına banka bulaşmamışsa çok güzel. Banka soymak gibi bir şey bence. İnsan iyi hissediyor.

Bazen sokaklarında, tepesine hoparlör bağlanmış küçük bir kamyonet dolaşıyordu. Toplantıya çağırıyordu herkesi. Büyük bir salonda toplanıyorlardı. Kadınlar, erkekler, çocuklar. Koordinatör kadının kucağında küçük çocuğu oluyordu birçok kere. O konuşurken mikrofona uzanıp “Hola, hola” diyordu. Gerçek bir demokrasi nasıl inşa edilir deyince aklıma o çocuk gelir hep.

Sonra Marinaleda’nın efsanevi belediye başkanı Juan Manuel Sánchez Gordillo ile konuşuyordum. “Pratikleşmeyen bir şey yoktur,” dedi bana. Demiştim, eskiden sadece bozkırdı burası…