Birleşmiş Milletler: Yapay zekanın hızlı yayılımı küresel eşitsizliği daha da kötüleştirebilir

BM'nin yeni bir raporu, yapay zekânın gelişiminin küresel eşitsizliği daha da kötüleştirebileceği konusunda uyarıda bulunuyor ve teknolojiye olan yatırım ve benimsemenin dünya genelinde dengesiz bir şekilde hızlanması nedeniyle, yapay zekânın sorumlu bir şekilde nasıl geliştirileceğine dair ortak bir çerçeve öneriyor.

Raporda, "Yapay zeka araçlarına erişim tek başına eşit fayda sağlamaz" deniliyor. "Yabancı modellere, bulut altyapısına ve veri hatlarına güvenen ülkeler, yapay zekaya erişim sağlarken, standartları, güvenlik önlemleri ve yerel uyumluluğu üzerindeki pratik kontrolü kaybedebilirler."

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından geçen yıl "yapay zekâ üzerine ilk küresel bilimsel kuruluş" olarak kurulan bağımsız uluslararası bilimsel yapay zekâ panelinin kapsamlı analizi , tarım ve eğitimde dönüştürücü yeteneklerden, kötü niyetli kişilerin yapay zekâyı seçimlerde hile yapmak ve seçimleri etkilemek için kullanmasının yol açabileceği felaket sonuçlara kadar yapay zekânın risklerini ve fırsatlarını ayrıntılı olarak ele alıyor .

Ön rapor aynı zamanda bir araç seti işlevi görerek, BM üye devletlerine yapay zekanın sektörler genelindeki büyüme potansiyelinden nasıl yararlanılacağına ve tehditlerin nasıl en aza indirileceğine dair ilk rehberliği sunmaktadır. Öneriler arasında veri merkezleri gibi yerel yapay zeka altyapısının geliştirilmesi, okullarda ve işgücünde yapay zeka okuryazarlığının artırılması, geliştiricilere yatırım yapılması, yapay zeka güvenlik enstitülerinin kurulması, dezenformasyonla mücadele stratejilerinin oluşturulması ve yapay zeka sistemlerinin piyasaya sürüldükten sonra "gerçek kullanıcılar, gerçek görevler ve gerçek ortamlarla" nasıl davrandığının sürekli olarak ölçülmesi yer almaktadır.

Rapora göre, şu anda haftalık olarak bir milyardan fazla insan yapay zekayı kullanırken, erişim ve kullanım biçimleri dünya genelinde büyük farklılıklar gösteriyor ve "küresel güneydeki benimseme oranı küresel kuzeyin çok gerisinde kalıyor". ABD ve Çin, önde gelen yapay zeka modellerinin geliştirilmesinde ve güçlü yapay zeka modellerini çalıştırmak için gereken donanım, bellek, ağ ve depolama alanını kapsayan bilgi işlem altyapısına yapılan yatırımlarda hakim konumda bulunuyor.

Raporda, "Yapay zeka yeteneklerinin az sayıda şirket ve ülkede yoğunlaşması, otoriter rejimlerin kontrolü ele geçirmesine ve demokratik hesap verebilirliğin zayıflamasına yol açabilir" deniliyor.

Panel, yapay zeka geliştirme konusunda geride kalan ülkeleri, bilgi işlem ve veri altyapısına önemli yatırımlar yapmayı düşünmeye çağırıyor. Bu parayı çekmenin, güvenilir bir enerji kaynağı sağlamayı ve veri merkezleri inşa etmeyi gerektirdiğini belirtiyorlar. Ancak rapor, veri merkezlerinin büyük enerji ve su tüketimi ile sera gazı emisyonu potansiyeli de dahil olmak üzere çevresel maliyetlerini de kabul ediyor .

Yazarlar ayrıca, giderek daha güçlü hale gelen yapay zeka modellerinin güvenliğini değerlendirme ve denetimini sağlama konusundaki zorlukları da açıklıyorlar.

"Birçok gelişmiş ekonomi de dahil olmak üzere çoğu ülke, en yetenekli 'öncü' modelleri değerlendirmek veya bunların yönetimine anlamlı bir şekilde katılmak için gerekli teknik uzmanlığa sahip değil," diye yazıyorlar.

Dünyanın dört bir yanından 40 bağımsız bilimsel uzmandan oluşan panel, bu raporun "türünün ilk örneği" olduğunu belirtti. Panel, BM'nin "bu ölçekteki sınır ötesi riskler konusunda en önde gelen küresel forum" olduğunu ve yaklaşımının "siyasi değil, bilimsel" olduğunu savundu.

Dil ve internet erişimindeki farklılıklar dijital uçurumu daha da derinleştiriyor.

Raporda, "Yapay zekâ çoğu dili geride bırakıyor" deniliyor. Üretken yapay zekâ araçları İngilizce ve diğer yaygın kullanılan dillerde iyi performans gösterirken, "çoğu dil ya kapsam dışında bırakılıyor ya da çok daha düşük performans sergiliyor".

Bu farklılıkların, özellikle sağlık hizmetleri bağlamında önemli sonuçları olabilir. Rapor, Tigrinya dilinin makine çevirisinde çiçek hastalığının frengiyle, bel soğukluğunun diyabetle ve "size intravenöz antibiyotik verildi" ifadesinin "size intravenöz böcek ilacı verildi" şeklinde karıştırılmasına örnek gösteriyor.

Raporda, "Bu çeviri hataları hayati tehlike oluşturabilir" deniliyor.

Bazı bölgelerde istikrarlı internet erişimi bile yok, yapay zeka modellerinin benimsenmesinden bahsetmeye bile gerek yok. Uluslararası Telekomünikasyon Birliği'ne göre, 2 milyardan fazla insan -dünya nüfusunun neredeyse üçte biri- tamamen çevrimdışı durumda.