Uçak üreticisi Boeing, rakibi Airbus'ın (AIR.PA) aldığı finansman desteğini ABD yönetiminin gündemine taşıdı. Avrupa Birliği'nin (AB) kredi kuruluşu olan Avrupa Yatırım Bankası'nın (EIB) 29 Haziran'da Airbus'a 3 milyar euro (3,43 milyar dolar) değerinde kredi sağlayacağını duyurması üzerine harekete geçen Boeing, ABD Ticaret Temsilciliğine (USTR) bir mektup gönderdi.

Reuters tarafından görülen mektupta Boeing, USTR Jamieson Greer'dan söz konusu kredinin koşullarının AB tarafından tam olarak açıklanmasını talep etti. Şirket ayrıca, bu kredi paketinin 2021 yılında taraflar arasında sağlanan "açık ve şeffaf süreç" ilkesine dayalı ateşkes anlaşmasıyla nasıl bağdaştığının izah edilmesini istedi.

Dünya Ticaret Örgütü'nde (DTÖ) 17 yıl süren ve çeşitli sektörleri etkileyen gümrük vergisi misillemelerine sahne olan sübvansiyon savaşının ardından, taraflar 2021 yılında beş yıllık bir ateşkes ilan etmişti. 6 Temmuz'da sona ermesi planlanan bu anlaşma, yeni bir ticaret savaşından kaçınmak amacıyla kısa süre önce süresiz olarak uzatılmıştı.

Kredinin zamanlaması dikkat çekti

İlk dilimi 1 milyar euro olan dev kredi paketinin, AB'nin ateşkesi uzatma kararından sadece dört gün sonra açıklanmasına dikkat çeken Boeing, mektubunda "En hafif tabirle, bu kredinin zamanlaması şaşırtıcıdır." ifadelerine yer verdi.

Eleştirilere yanıt veren Avrupa Yatırım Bankası ise her yıl binlerce şirketi finanse ettiklerini belirterek Airbus'a olağandışı bir destek sunulduğu iddialarını reddetti. Bir EIB sözcüsü, "Bu, bankamızın genel finansman faaliyetlerinin bir parçası olan, faizli ve normal bir kredidir." açıklamasını yaptı.

Konuyla ilgili olarak Airbus ve Boeing resmi bir yorum yapmaktan kaçınırken, USTR ve Avrupa Komisyonu da açıklama taleplerine henüz yanıt vermedi.

Yeni uçak projesi 'eAction' ve 2030 hedefi

Avrupa Yatırım Bankası, kredi paketinin Airbus'ın 2030 yılına kadar olan uzun vadeli yatırımlarını destekleyeceğini açıklamıştı. Boeing ise 2030 yılının, Airbus CEO'su Guillaume Faury'nin A320neo'nun halefini geliştirmeye başlamayı planladıklarını açıkladığı tarihle aynı olduğunu vurguladı.

Farnborough Havacılık Fuarı öncesinde Aviation Week'e verdiği röportajda 2030 yılında çıkacak yeni bir uçaktan bahseden Faury, proje için şirket içinde kullanılan kod adının "eAction" olduğunu duyurmuştu.

Boeing'in USTR'ye gönderdiği mektupta bu duruma atıfta bulunularak, "Bu önemli kredinin zamanlaması, Airbus yönetiminin yeni bir uçağın lansman tarihi konusunda kamuoyuna verdiği taahhütlerle örtüşmektedir. Bu durum, tarihi nitelikteki bu ekonomik yardım paketinin hem büyüklüğü hem de amacı hakkında soru işaretleri yaratmaktadır." denildi.

Boeing, yeni nesil uçaklar için piyasa koşullarının henüz uygun olmadığını savunsa da analistler her iki dev şirketin de bu on yılın ortalarında yeni geliştirmelere başlamasını bekliyor.

Gümrük vergileri ve diplomatik temaslar

Havacılık sektöründeki bu son gelişme, DTÖ'deki sübvansiyon savaşından bu yana önemli ölçüde azalan gerilime rağmen, her iki tarafın da finansman konularındaki temkinli yaklaşımını gözler önüne seriyor.

Geçtiğimiz yıl havacılık sektörüne kısa süreliğine gümrük vergisi uygulayan Trump yönetimi, daha sonra uçak ve parçalarını bu vergilerden muaf tutmayı kabul etmişti. Washington yönetimi, Airbus-Boeing anlaşmazlığına bağlı gümrük vergileri konusundaki ateşkesin uzatıldığını resmi olarak açıklamamış olsa da konuya aşina kaynaklar her iki tarafın da DTÖ'deki uzun soluklu anlaşmazlığı şimdilik rafa kaldırdığını belirtiyor.

Gümrük vergilerini sıkça kullanan Trump yönetiminin, karşı çıktığı çok taraflı kuralları zımnen tanıyacak olan DTÖ araçlarını kullanma konusunda ise isteksiz olduğu biliniyor. Bu ay içinde yabancı jet ithalatının etkilerini ele almak üzere ticaret ortaklarıyla görüşme çağrısında bulunan Trump'ın başlatacağı bu görüşmelerde, Boeing'in AB kredisine ilişkin endişelerinin de gündeme gelebileceği ABD'li bir yetkili tarafından doğrulandı. Öte yandan Avrupalı kaynaklar, geçmişte benzer kredilerin DTÖ nezdinde aklandığını savunuyor.