Bilim insanları, bazı opioid ağrı kesicilerin aşırı doz nedeniyle ölüm riskini önemli ölçüde artırabileceğini belirledi.

Uzmanlar, özellikle fentanilin ölümcül solunum komplikasyonlarıyla en güçlü şekilde ilişkilendirilen opioid olduğunu açıkladı.

Manchester Üniversitesi araştırmacıları tarafından yapılan çalışmada, fentanilin diğer opioidlere kıyasla solunum baskılanması (solunumun tehlikeli derecede yavaşlaması veya yüzeyselleşmesi) ile daha güçlü bağlantılı olduğu ortaya kondu. Bu durum, vücuttaki oksijen seviyesinin düşmesine, kanda karbondioksit birikmesine ve zamanında tıbbi müdahale edilmezse ölüme yol açabiliyor.

Opioid ağrı kesiciler; ameliyatlar, ciddi yaralanmalar ve kanser hastalarında görülen şiddetli ağrıların tedavisinde yaygın olarak kullanılıyor. Bu gruba morfin, kodein ve tramadol gibi ilaçlar da dahil.

Bu ilaçlar, beynin solunumu düzenleyen sinir sinyallerini etkileyerek kandaki oksijen seviyesinin ciddi şekilde düşmesine neden olabiliyor.

Araştırmanın sonuçları, İngiltere'de bu ilaçların kullanımının son 25 yılda iki katına çıktığı ve bağımlılık endişelerinin arttığı bir dönemde yayımlandı. Daily Mail gazetesine göre, ülkede yaklaşık 3,3 milyon yetişkine eklem ağrıları, ameliyat sonrası ağrılar ve kanser ağrılarının tedavisi için opioid reçete ediliyor. Bu ilaçlar ayrıca ameliyatlarda kullanılan anestezi ilaçlarının bir parçası olarak da kullanılıyor.

Araştırmacılar, sonuçlarını BMC Medical Journal dergisinde yayımladıkları çalışmada, İngiltere'nin kuzeybatısındaki hastanelerde tedavi gören 32 bin 909 yetişkinin elektronik sağlık kayıtlarını inceledi. Amaç, özellikle kanser dışı ağrılar için kullanılan opioidler arasında yaşamı tehdit eden komplikasyonlarla en fazla ilişkili olan ilaçları belirlemekti.

Bu kapsamda ekip, hastaların solunum hızı, kandaki oksijen düzeyi ve opioid aşırı dozunda hayat kurtarmak amacıyla kullanılan nalokson ilacına ihtiyaç duyulup duyulmadığı gibi tıbbi göstergeleri takip etti. Ayrıca ilaçların uygulanma zamanları da incelendi.

Sonuçlara göre: Fentanil kullanan hastalarda, kodein kullananlara kıyasla solunum problemleri görülme riski 3 kat daha yüksek bulundu.

Morfin kullanan hastalara göre solunum baskılanması riski yüzde 85 daha fazla tespit edildi.

Aynı anda birden fazla opioid ağrı kesici kullananlarda ölümcül komplikasyon riski 3 kat arttı.

Birden fazla opioid kullananlarda solunum problemleri riski, yalnızca morfin kullananlara göre yaklaşık yüzde 50 daha yüksek bulundu.

Oksikodon ve morfin kullananlarda da kodeine kıyasla daha yüksek risk saptandı.

Araştırmacılar, fentanilin yüksek risk taşımasının nedeninin ilacın çok güçlü olması ve beyne çok hızlı ulaşarak solunumu ani şekilde yavaşlatması olduğunu düşünüyor.

Çalışma ayrıca, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) bulunan kişilerin bu ilaçların etkilerine karşı daha savunmasız olabileceğini ortaya koydu. KOAH hastalarında fentanil kullanımı, kodeine kıyasla solunum problemleri riskini yaklaşık 4 kat artırdı. Bu nedenle araştırmacılar, kronik akciğer hastalarına opioid reçete edilirken daha dikkatli olunması gerektiğini vurguladı.

Çalışmanın başyazarı ve Manchester Üniversitesi Kıdemli Klinik Öğretim Üyesi Dr. Meghna Jani, opioid ağrı kesicilerin akut ağrı tedavisinde hâlâ vazgeçilmez olduğunu ancak araştırmanın, risk düzeyinin kullanılan ilaca ve doza göre değiştiğini gösterdiğini söyledi.

Araştırma ayrıca, doz arttıkça komplikasyon riskinin yükseldiğini, hatta günde 31-60 miligram morfin eşdeğeri orta doz kullanan hastalarda bile riskin arttığını ortaya koydu.

Bunun yanında, opioidlerin gabapentin veya pregabalin gibi sinir ağrısı ve epilepsi tedavisinde kullanılan ilaçlarla birlikte alınmasının da ciddi komplikasyon riskini daha da artırdığı belirtildi.