Çin'de uzun yıllardır pek çok yemeğin mütevazı bir tamamlayıcısı olan yumurta artık başrolde. Bütçesine dikkat eden aileler, yumurta fiyatlarının aniden yükselmesinden yakınıyor. Sokak yemekleri tezgahlarında çalışan aşçılar, İran savaşı nedeniyle artan enerji maliyetleriyle birlikte yükselen yumurta fiyatlarının da darbesiyle mücadele ediyor. Hatta Çin devlet medyası bile hızla yükselen fiyatları tanımlamak için "roket yumurtalar" ifadesini kullanmaya başladı.

En büyük üretici eyaletleri takip eden bir endekse göre yumurta fiyatları geçen yıla kıyasla yüzde 40'tan fazla arttı. Kuzey Çin'deki Guantao toptancı pazarındaki fiyatları izleyen başka bir göstergeye göre ise fiyatlar kısa süre önce son 10 yılın en yüksek seviyesine ulaştı ve bu durum sektör temsilcilerini bile şaşırttı. New York Times’ın haberine göre kişi başına yumurta tüketiminin dünyadaki en yüksek seviyelerden biri olduğu bir ülkede, bu fiyat artışı özellikle can yakıyor. Üstelik bu durum, yıllardır süren sanayi üretim fazlası ve harcama yapmaya isteksiz tüketiciler nedeniyle fiyatların genel olarak düştüğü, yaygın deflasyondan kurtulmaya çalışan Çin ekonomisinde bir paradoks oluşturuyor.

İran'daki savaş enerji fiyatlarını yükselterek yeni filizlenmeye başlayan enflasyonu körükledi. Ancak buna ekonomik büyümedeki yavaşlama da eşlik ediyor. Bu da ekonomiler açısından istenmeyen bir tablo. Yumurta fiyatları yalnızca Çin'de değil, başka ülkelerde de insanların hassasiyet gösterdiği bir konu. Amerika Birleşik Devletleri de kısa süre önce tedarik zincirindeki aksaklıklar ve kuş gribi salgını nedeniyle bir yumurta krizi yaşamıştı. Yumurtalar, 2024 başkanlık seçim kampanyasının da gündem maddelerinden biri haline gelmiş, Donald Trump artan market fiyatlarını rakiplerini eleştirmek için kullanmıştı.

Aşırı üretim

Çin'deki sorun ise aşırı hevesli kümes hayvanı yetiştiricileriyle başladı. Yumurta piyasasını analiz eden Aspen Li'ye göre çiftçiler, iki yıl önce üst üste gelen verimli yılların ardından üretimi hızla artırmaya başladı ve 2024-2025 döneminde tarihte görülmemiş sayıda yumurtlayan tavuk yetiştirdi. Bir anda piyasada çok fazla yumurta oluştu ve fiyatlar sert şekilde düştü. Bunun sonucunda çiftçilerin ellerindeki tüm tavukları besleyecek parası kalmadı.

Bunun üzerine tavuklarını kesime göndermeye başladılar ve uzmanlara göre bunu gereğinden fazla yaptılar. Sonunda piyasada talebi karşılayacak kadar yumurtlayan tavuk kalmadı. Bu da Li'nin söylediğine göre fiyatlarda beklentilerin üzerinde artışa yol açtı. Aynı zamanda talep de oldukça güçlü seyrediyor. Ekonomistler bunu, üniversiteye giriş niteliğindeki kritik ulusal sınava hazırlanan gençler ve yaz aylarında kutlanan Dragon Boat Festivali gibi çeşitli etkenlere bağlıyor.

Trump'ı sorumlu tutuyorlar

Bazıları ise artan maliyetlerin sorumlusu olarak tek bir kişiyi gösteriyor: ABD Başkanı Donald Trump. İran'daki savaş, yemek pişirmede kullanılan gazın fiyatını artırdı. Kıyı kenti Tianjin'deki bir restoranın sahipleri, dükkanlarının camına astıkları ilanda yumurta, yeşillik ve kızarmış hamur parçalarından yapılan jianbing adlı krepin fiyatını Trump nedeniyle yaklaşık 7 sent artırdıklarını duyurdu. Doğudaki Jinhua kentinde "Jianbing Man" adlı iki tezgah işleten 25 yaşındaki Axuan Bu ise yumurtalı kreplerinin artan maliyetini düzenli müşterilerine yansıtamadığını söyledi. Bu, "Fiyatı artırırsanız insanlar artık satın almıyor” dedi.

Doğudaki Jiangsu eyaletinde yaşayan Hellen Zhang'a göre etin aksine yumurtanın yerine kolayca başka bir gıda koymak mümkün değil. Zhang ve erkek arkadaşı günde yediye kadar yumurta tüketiyor: Kahvaltıda haşlanmış, öğle yemeğinde domatesle birlikte çırpılmış olarak ya da pirinç keklerinin hamurunda kullanıyorlar. Zhang, yumurtanın aylık gıda harcamalarının yaklaşık onda birini oluşturduğunu belirtti. Zhang, "Ama yumurta ne kadar pahalı olursa olsun yine de yemek zorundasınız. Fiyatlar artıyor ama protein almaktan vazgeçemezsiniz” diye konuştu.