Çorum’daki Hattuşa kazılarında yürütülen kazılarda, 3.000 yıldan daha eski olduğu düşünülen kayıp bir dile ait çivi yazılı metin keşfedildi. Hitit İmparatorluğu dönemine ait on binlerce kil tablet arasında bulunan metin, uzmanlara göre Orta Doğu’da daha önce bilinen antik yazılı dillerden farklı özellikler taşıyor.

Henüz tam olarak çözülemeyen metnin, Anadolu kökenli Hint-Avrupa dilleriyle bağlantılı olabileceği düşünülüyor.

Yeni keşfedilen yazı, Hititçe kaleme alınmış bir kült ritüeli metninin sonunda yer alıyor. Metnin girişinde, “Bundan sonra Kalaşma ülkesinin dilinde oku” anlamına gelen bir ifade bulunuyor.

Bu ifade, araştırmacıları Tunç Çağı’nda var olduğu düşünülen Kalaşma adlı topluluğa yönlendirdi. Kalaşma’nın, Hitit İmparatorluğu’nun kuzeybatı sınırlarında, başkent Hattuşa’dan uzakta yer alan bir bölge olduğu tahmin ediliyor.

Tablet, bugünkü Türkiye sınırları içinde yer alan Çorum’un Boğazköy ilçesindeki Hattuşa kazı alanında bulundu.

“Tabletin Önemini İlk Anda Hissettim”

Hattuşa kazılarının başkanı Andreas Schachner, tableti ilk eline aldığında bulgunun önemini hissettiğini belirtti. Schachner’e göre tablet, aynı alanda bulunan 25 binden fazla kil tablete kıyasla oldukça iyi korunmuş durumdaydı.

Hattuşa arşivleri, yüzyılı aşkın süredir tarihçiler, arkeologlar ve dilbilimciler tarafından inceleniyor. Bu arşivlerde kraliyet anlaşmaları, siyasi yazışmalar, hukuk belgeleri ve dini metinler yer alıyor.

Tabletlerin büyük bölümü Hitit çivi yazısıyla yazılmış olsa da bölgede daha önce başka dillere ait metinler de bulunmuştu. Bu dillerin, Hitit İmparatorluğu’nun egemenliği altındaki farklı topluluklara ait olduğu düşünülüyor.

Hititler Yabancı Dillerdeki Ritüelleri Kayda Geçiriyordu

Araştırmacı Schwemer, Hititlerin yabancı dillerdeki ritüelleri kaydetmeye özel ilgi gösterdiğini belirtiyor. Bu durum, yeni bir dilin bulunmasını şaşırtıcı olmaktan çıkarıyor; ancak keşfin önemini azaltmıyor.

Hitit İmparatorluğu, M.Ö. 1650 ile 1200 yılları arasında Anadolu’nun büyük bölümünde etkili oldu. İmparatorluk genişledikçe farklı topluluklarla, inançlarla ve geleneklerle temas kurdu.

Uzmanlara göre Hititler, fethettikleri bölgelerin tanrılarını ve dini uygulamalarını kayda geçirerek hem bu toplulukları imparatorluk düzenine dahil etmeye hem de dini meşruiyet sağlamaya çalışmış olabilir.

Binlerce Tanrılı Bir İmparatorluk

Hitit inanç dünyasında çok sayıda tanrı ve tanrıçanın yer aldığı biliniyor. Hattuşa kraliyet arşivlerinde, Suriye ve Mezopotamya gibi uzak bölgelerde tapınılan tanrılardan da söz ediliyor.

Antik Anadolu tarihçisi Tülin Cengiz, bu farklı tanrıların benimsenmesini Hititlerde bir hoşgörü kültürünün varlığına işaret eden unsurlardan biri olarak değerlendiriyor.

Araştırmacılara göre dini metinlerin kayda geçirilmesi, imparatorluğun “devlet kültü”nü güçlendiren bir araçtı. Bu metinler, tanrılara nasıl ibadet edilmesi gerektiğini ayrıntılı biçimde belirliyor ve imparatorluk düzeninin dini temellerini pekiştiriyordu.

Kalaşma Halkı Hititlerle Birlikte Savaştı

Kalaşma topluluğunun Hititlerle ilişkisi yalnızca dini metinlerle sınırlı değildi. Tarihsel kayıtlara göre Kalaşmalılar, M.Ö. 1274’te Hititlerin Mısır İmparatorluğu’na karşı verdiği savaşta Hititlerin yanında yer aldı.

Bu durum, Kalaşma’nın Hitit İmparatorluğu içindeki siyasi ve askeri konumuna dair ipuçları sunuyor.

Metnin Çözülmesi Bekleniyor

Kalaşma diline ait olduğu düşünülen tabletin fotoğrafları henüz paylaşılmadı. Uzmanlar metni çözümlemek için çalışmalarını sürdürüyor.

Schwemer ve ekibinin, çeviri sonuçlarını ve tabletin görsellerini gelecek yıl yayımlaması bekleniyor.

Keşif, Anadolu’nun Tunç Çağı’ndaki dil çeşitliliğine dair yeni bir pencere açıyor. Eğer metin çözülebilirse, Hitit İmparatorluğu’nun sınırlarında yaşamış ancak sesi bugüne kadar duyulamamış bir topluluğun dili ve ritüelleri hakkında önemli bilgiler sağlayabilir.

İlginizi Çekebilir: Avustralya Yerlilerini Kırıp Geçiren Salgının Gizemli Kökeni Ortaya Çıktı

Zaman içerisinde kaybolan dillere dair görüşlerinizi yorumlarda veya Kayıp Rıhtım Forum’da paylaşabilir, arkeoloji dünyasından yeni haberler için bizleri Google News ve WhatsApp üzerinden takip edebilirsiniz.

Bu yazı Çorum’da Bulunan 3.000 Yıllık Tablet, Anadolu’nun Kayıp Dillerinden Birini Ortaya Çıkardı ilk olarak şu sitede yayımlanmıştır: Kayıp Rıhtım. Yazının kaynağı bu sitedir.