Ekran başında beyin yanmış.
Dijital çağın sessiz tehdidi: Ekran başında beyin tahribatı ve yeni tehlikeler
prof. dr. nevzat tarhan, aşırı ekran maruziyetinin ve kontrolsüz yapay zekâ kullanımının beyin fonksiyonlarını tehdit ettiğini belirtti.
prof. dr. nevzat tarhan, dijitalleşmenin hayatı kolaylaştırıcı etkilerinin yanında insan beyni ve psikolojisi üzerinde yarattığı ciddi tahribatlara dikkat çekiyor. tarhan; aşırı ekran maruziyeti, kontrolsüz yapay zekâ kullanımı ve yanlış yaşam alışkanlıklarının zihinsel fonksiyonları doğrudan tehdit ettiği konusunda kritik uyarılarda bulunuyor.
Prof. Dr. Nevzat Tarhan'ın aktardığı bilgilere göre, sürekli ekran kaydırmak ve dijital içeriklere maruz kalmak, beynin derin düşünme ve öğrenme alanlarını devre dışı bırakarak yüzeysel çalışmasına neden oluyor. Bu durum, zihinsel süreçlerde yavaşlama yaratan “beyin sisi” ve “dijital dikkat eksikliği” gibi tabloları beraberinde getiriyor. Özellikle gençlerde yaygınlaşan bu maruziyet, beyinde zahmetsizce elde edilen "ucuz dopamin" bağımlılığına yol açıyor.
DİJİTAL DİKKAT EKSİKLİĞİ VE BEYİN SİSİ TEHLİKESİ
Tarhan, küçük yaşlarda kontrolsüz ekran kullanımının sosyal iletişim bozukluğu yaratan dijital otizme zemin hazırladığını, ileri yaşlarda ise duygusal ve sosyal muhakemenin bozulduğu dijital demans tablosunu ortaya çıkarabileceğini vurguluyor.
YUKARI KALK, BEYNİNİ UYANDIR: NÖROBİLİMSEL ÇÖZÜMLER
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, dijital bağımlılıkla mücadelede beden pozisyonunun dahi nörobilimsel bir karşılığı olduğunu ifade ediyor. Cenin pozisyonunda durmak vücudu enerji tasarrufuna geçirerek dopaminin ekran karşısında kolayca tüketilmesine imkân tanırken; ayakta durmak veya dengede kalmak beynin diğer bölgelerini aktive ediyor ve ekran süresini kendiliğinden kısıtlamayı sağlıyor.
Ayrıca Tarhan, ailelerin yemek masasına boş bir tabak koyup cep telefonlarını buraya bırakmasını, çocuklara yaşam amaçları kazandırılmasını ve birlikte fiziksel aktivitelere zaman ayrılmasını zihinsel sağlığı koruyan temel faktörler olarak sıralıyor.
YAPAY ZEKÂ VE BİLİNÇ SIZINTISI: FIRSAT MI, TEHDİT Mİ?
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, yapay zekânın gelecekte zihinsel yükü hafifleteceğini ancak insanın düşünme fonksiyonlarını pasifleştirme riski taşıdığını belirtiyor. Şeffaf algoritmalar ve etik kurallar uygulanmadığı takdirde yapay zekânın psikolojik rahatsızlıklara ve manipülasyonlara zemin hazırlayabileceğine dikkat çekiyor.
Yapay zekânın bilişsel işlevlerde destek sunabileceğini söyleyen Tarhan, ancak empati, duygusal ve sosyal zekâ ile insan bilincinin yerini hiçbir zaman tutamayacağını vurguluyor.
BEYNİ EN YÜKSEK VERİMLE KULLANMANIN YOLLARI
Beynin sadece %10'unun kullanıldığı iddiasının bilimsel bir efsane olduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, beynin bütünsel olarak çalıştığını ifade ederek zihni dinç tutmak için şu tavsiyelerde bulunuyor:
Rutinin Dışına Çıkmak: Her gün aynı yoldan gitmemek ve farklı deneyimlere açık olmak beynin farklı sinir ağlarını harekete geçirir.
Soru Sormak: Sokratik sorgulama ve merak odaklı düşünme, beyni zorlayarak zihinsel potansiyeli geliştirir.
Doğru Beslenme ve Uyku: Beyin yapısının büyük kısmı yağ asitlerinden oluştuğu için omega-3 yönünden zengin olan ceviz ve balık tüketimi, kaliteli uyku ve kronik stresten uzak durmak beyni korur.
Derin Bağlar Kurmak: Anlamlı ve derin sosyal ilişkiler sürdürmek, yaşamı anlık hazlar (hedonik) yerine anlam odaklı (ödomanik) yaşamak beynin yaşlanmasını geciktirir.