Yaklaşık 252 milyon yıl önce yaşanan ve Dünya tarihindeki en büyük kitlesel yok oluş olarak bilinen Permiyen-Triyas Yok Oluşu (Büyük Yok Oluş) hakkında yürütülen yeni bir araştırma, felaketin nedenine dair şimdiye kadarki en güçlü kanıtları ortaya koydu. Stanford Üniversitesi öncülüğündeki çalışma, denizlerde yükselen sıcaklık ve azalan oksijen seviyelerinin canlıların büyük bölümünü yok ettiğini gösterirken, benzer koşulların günümüzde de yeniden oluşmaya başladığı uyarısını yapıyor.

Araştırmaya göre kitlesel yok oluş deniz canlılarını eşit şekilde etkilemedi. Yaklaşık 280 milyon yıl boyunca deniz tabanına hâkim olan brachiopodlar, deniz zambakları (crinoidler) ve diğer hareketsiz dip canlılarının büyük bölümü ortadan kalkarken; yumuşakçalar, balıklar, denizyıldızları ve deniz kestaneleri gibi grupların önemli bir kısmı hayatta kalmayı başardı.

Günümüzde okyanus ekosistemlerinin baskın canlıları da bu hayatta kalan gruplardan oluşuyor.

Kısa süre önce Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanan çalışma, yok oluştan ağır etkilenen canlı grupları ile hayatta kalan türlerin biyolojik özelliklerini ilk kez aynı araştırmada karşılaştırdı. Sonuçlar, sıcaklığı artmış ve oksijen seviyesi düşmüş sularda yaşamını sürdüremeyen türlerin çok daha yüksek oranlarda yok olduğunu ortaya koydu.

Büyük Yok Oluşun Nedeni Metabolizmada Gizliydi

Araştırmanın başyazarı Jose Andres Marquez, çalışmanın temel amaçlarından birinin günümüzde kıyılarda neden brachiopod kabukları yerine midye ve salyangoz kabuklarının bulunduğunu açıklamak olduğunu belirtti.

Araştırmacılar, Permiyen-Triyas Yok Oluşu sırasında yaşanan yüksek sıcaklık ve düşük oksijen koşullarına karşı 38 farklı deniz canlısının dayanıklılığını karşılaştırdı. İncelenen türlerin dokuzu Paleozoik dönemin temsilcileri, 29’u ise günümüzde yaygın olan modern deniz canlılarından oluştu. Bazı türler üzerinde doğrudan deneyler gerçekleştirilirken, diğerleri için daha önce yayımlanmış fizyolojik verilerden yararlanıldı.

Elde edilen sonuçlar Paleozoik dönemin baskın canlılarının sıcaklık artışına ve oksijen azalmasına modern türlere kıyasla çok daha hassas tepki verdiğini gösterdi. Araştırmacılara göre bu canlıların yavaş metabolizmaları, hızla değişen çevresel koşullara uyum sağlamalarını zorlaştırdı.

Çalışma ayrıca Paleozoik canlıların dinlenme hâlindeyken düşük oksijen seviyelerine modern türlerden daha dayanıklı olabildiğini ortaya koydu. Ancak hareket etmeye başladıklarında bu avantajlarını kaybettikleri ve oksijen ihtiyaçlarının hızla arttığı belirlendi.

Modern Deniz Canlıları Neden Hayatta Kaldı?

Araştırmacılar, günümüzde baskın durumda bulunan balıklar, hareket edebilen salyangozlar, deniz kestaneleri ve midye, istiridye ile kum midyesi gibi çift kabukluların daha hızlı metabolizmalara sahip olduğunu vurguladı. Bu canlılar normal koşullarda daha fazla oksijene ihtiyaç duysa da gelişmiş kas ve solunum sistemleri sayesinde sıcaklık arttığında ortaya çıkan ek oksijen ihtiyacını daha iyi karşılayabiliyor.

Buna karşılık brachiopodlar gibi eski deniz canlıları daha yavaş yaşam biçimlerine sahipti. Yok oluştan önce sayıları çift kabuklulardan çok daha fazlayken, günümüzde yalnızca yaklaşık 400 brachiopod türü bulunuyor. Çift kabuklu türlerinin sayısının ise 10 bin ila 15 bin arasında olduğu tahmin ediliyor.

Araştırmanın kıdemli yazarı Erik Sperling, bu büyük ekolojik dönüşümü 65 milyon yıl önce gerçekleşen dinozorların kitlesel yok oluşunun ardından memelilerin ekosistemlerde baskın hâle gelmesine benzetti.

Günümüz İklim Krizi İçin Kritik Uyarılar Yapıldı

Araştırmaya göre Büyük Yok Oluş sırasında devasa volkanik patlamalar atmosfere büyük miktarda karbondioksit ve metan salarak gezegenin hızla ısınmasına neden oldu. Bunun sonucunda okyanusların sıcaklığı yükseldi, çözünmüş oksijen miktarı azaldı ve deniz yaşamı büyük ölçüde çöktü.

Araştırmacılar, çalışmanın yalnızca geçmişi açıklamakla kalmadığını, günümüz iklim değişikliği açısından da önemli sonuçlar ortaya koyduğunu belirtiyor. Büyük Yok Oluş öncesindeki Dünya’nın görece serin ve oksijen bakımından zengin okyanuslarının, insan kaynaklı sera gazı emisyonları öncesindeki modern Dünya ile dikkat çekici benzerlikler taşıdığı ifade ediliyor.

Erik Sperling, mevcut bulguların Permiyen-Triyas Yok Oluşu’nun temel nedenine ilişkin güçlü kanıtlar sunduğunu belirterek, o dönemde yaşanan çevresel değişimlerin bugün yaşanan iklim krizini anlamak açısından önemli ipuçları verdiğini söyledi.

Araştırmacılar, sıcaklık artışı ve oksijen kaybının temel etkenler olduğunu vurgularken, okyanus asitlenmesinin de kitlesel yok oluşa katkıda bulunmuş olabileceğini ancak belirleyici faktörün bu olmadığını ifade etti.

Geçmişte Yaşanan Süreç Tekrar Edebilir mi?

Çalışmada Büyük Yok Oluş sırasında küresel sıcaklıkların binlerce yıl içinde 8 ila 12 santigrat derece arttığı hatırlatılıyor. Günümüzde ise en kötü senaryolara göre küresel ortalama sıcaklığın 2100 yılına kadar sanayi öncesi dönemin 1,5 ila 4 santigrat derece üzerine çıkabileceği öngörülüyor.

Araştırmacılar günümüzdeki ısınmanın geçmişteki kadar büyük olmasa da çok daha kısa zaman diliminde gerçekleştiğine dikkat çekiyor. Çalışma ekibi fosil yakıt kullanımından kaynaklanan sera gazı emisyonlarının azaltılması hâlinde bu sürecin yavaşlatılabileceğini vurgularken, gelecekte deniz canlılarının sıcaklık artışı, oksijen kaybı ve okyanus asitlenmesinin birlikte oluşturacağı baskıya nasıl tepki vereceğini anlamak için yeni araştırmalar yürütmeyi planlıyor.

İlginizi Çekebilir: Yeni Kuantum Kütleçekim Teorisi, Evrenin Kaostan Nasıl Düzen Yarattığını Açıklayabilir

Yeni bulgularla ilgili düşüncelerinizi yorumlarda veya Kayıp Rıhtım Forum’da paylaşabilir, güncel bilim haberleri için bizleri Google News ve WhatsApp üzerinden takip edebilirsiniz.

Bu yazı Dünya Tarihinin En Büyük Yok Oluşu Günümüz için Ürkütücü Bir Gerçeği Ortaya Çıkardı ilk olarak şu sitede yayımlanmıştır: Kayıp Rıhtım. Yazının kaynağı bu sitedir.