Doki Kitap ve Ayabakan Yayınları Genel Yayın Yönetmeni İlayda Güzel, İrlandalı yazar Aisling Rawle imzalı Tesis romanının yayınevi kataloğuna seçilmesi ve yayıma hazırlanması sürecini anlatıyor.

Güzel, eserin kuşku uyandıran anlatı dilinden özgün kapak tasarımının ortaya çıkışına, Kuzey Baykal tarafından gerçekleştirilen çevirideki yaratıcı tercihlerden romanın güncel kapitalizm eleştirisine uzanan ayrıntıları Editörün Gözünden köşemize taşıyor.

Tesis’te bir dünya anlatılıyor. Bu dünyada savaşlar bitmek bilmiyor, insanlar her zamankinden de fakir ve kimsenin geleceğe dair bir ümidi yok. Tüm bunları Love Island benzeri bir realite programının merceğinden gözlemlediğimiz dünyasıyla Tesis, Goodreads kullanıcıları tarafından 2025’in en iyi bili kurgu eseri seçildi. Peki ben bu kitapta ne ışık gördüm?

Tesis Kitabı Neden Tercih Edildi?

Yayınevlerimizin genel yayın yönetmeni olarak Tesis’i yayımlayacağımızı anladığım an kitabı elimden bırakamayacağımı fark ettiğim andı aslında.

Seçki önceliğimde bilimkurgu ve fantastik kitapların bulunduğunu söyleyemeyeceğim fakat bu metnin akıcılığı, içerdiği yarı distopik ögelerin günümüze yakınlığı, yazarın karakterleri yazarken sergilediği ustalık ve durmadan ana karakterin güvenilirliğini sorgulatması, “Bu kitap benim olmalı!” dedirtti bana. Başta konusunu yayın çizgimize uygun bulmayan ortağım Kuzey Baykal’ı da ikna ettikten sonra eserin haklarını alma sürecimizi başlattık.

Orijinal Kapak mı Yoksa Yepyeni Bir Kapak mı?

Kitap kapakları Doki Kitap ve Ayabakan Yayınları bünyesinde ayrı bir öneme sahip, yayım sürecinin en heyecan verici kısımlarından biri bizim için. Ben kitabı okuyup seçtikten, Kuzey de çevirisini bitirdikten sonra oturup metnin ana noktalarını konuşmaya ve onlara atıfta bulunan kapak tasarımlarını tartışmaya bayılıyoruz.

Bazen kitapların orijinal kapakları uygun olabiliyor ama biz ortaya farklı bir ürün çıkarmayı da seviyoruz. İkimiz de bu eserin orijinal kapaklarındaki gibi bir mekân tasvir etmek istemiyorduk.

Tesis için başta aklımızda çöl, bina gibi anahtar kelimeler olsa da bunların basit kaçacağını düşündük ve Kuzey ortaya kitapta önemli bir kısmı temsil eden “eşyalar kulesi” tarzında bir çizim yapmanın iyi bir fikir olabileceğini attı.

Buradan yola çıkarak şu anda –umarım– elinizde bulunan kitabın kapağına eriştik. Metinde kapaktaki tüm nesnelerin bahsi geçiyor. Kuzey sağ olsun, kitaptaki bu nesneleri teker teker bulup alışveriş listesini andıran upuzun bir liste çıkardı ve onu kapağın tasarımcısı Burka Bayram’a iletti. Burka da onları –sığdırabildiğince– görsele ekledi ve ortaya eserin vurguladığı kapitalizm eleştirisini bas bas bağırdığına inandığımız bir kapak çıktı.

Okuru Durmaksızın Kuşkulandıran Bir Anlatı

Şu âna kadar Doki Kitap ve Ayabakan Yayınları bünyesinde toplam on üç kitabımız bulunuyor ve favorimin Tesis olduğunu söyleyebilirim. En sürükleyici kitabımız olduğuna inanıyorum ve bence bunun sebebi ana karakterimiz Lily’de yatıyor.

Maalesef çoğunluğun basit, “aptal sarışın” diyebileceği hatta kendisini pek de işe yarar görmeyen bu karakter nasıl oluyor da bizi sıkmadan sayfalarca okumaya itebiliyor? Dış dünyada yaşananları, sosyopolitik ortamı bize aktarmayan; espriler yapmayan ya da onu desteklememiz için bize herhangi bir sebep sunmayan bu yarışmacıyı sonuna kadar merak ediyoruz. Belki de güvenilir bir anlatıcı olmayabileceği sonradan geliyor aklımıza. Geriye bakarak okuduklarımızı düşünüyor, anlamlandırmaya çalışıyoruz. Acaba davranışlarının ne kadarında dürüsttü?

Kitap boyunca normal şartlarda aldatmacalı görevlerle kazanılan onca hediyeyi nasıl kazandığını bize aktarmıyor. Bir bakıyoruz Lily’nin üstünde yeni bikiniler, giysiler, takılar… Kendini yansıttığından çok daha zeki birisi olmalı Lily. Bu da bizi okuduklarımızı daha çok sorgulamaya itiyor.

Kitabı tekrar tekrar okuduğumu hatırlıyorum ve her seferinde farklı bir gerçeği fark ediyordum. “Aa, şu karakter bunu görev için mi yapmış?” sorusuyla durmadan kafamı yoruyordum. Yazarın yirmi farklı karakteri okuru yormadan tanıtması, hepsinin akılda kaldığından emin olması, hiçbirini karıştırmamıza olanak sağlamaması ve resmen oturup bir televizyon programı izliyormuşuz gibi bir heyecan yaratması gerçekten takdire şayan. Lily’nin zihninden geçenleri görmesek, gerçekten dışarıdan seyretsek bu kadar keyif verir miydi, emin değilim.

Bir Janr Kitabı Değil

Tesis bilimkurgu olarak geçse de BİLİMKURGU mudur, bu biraz tartışmaya müsait. Distopyayı ince ince anlatmak yerine daha çok kapitalizmin budak saldığı dünyada gelecek umudu kalmamış bir gencin iç dünyasına odaklanıyor. Yarı distopik diyebileceğimiz, günümüze yakın bir dünyayı anlatıyor yazar bize. Karakterlerin gitgide şiddete eğilmesi de bizi adım adım geriyor ama insan “bilimkurgu” deyince uzak bir gelecekte geçen, sıfırdan yazılmış, yeni evrenler falan bekliyor.

Tesis’in son derece gerçek ve güncel hissettiren dünyasına girmeden önce okurların böyle beklentilerden sıyrılması gerektiğini belirtmeden edemeyeceğim.

Çeviride Muziplikler

Tesis’i neredeyse her kitabımızda olduğu gibi Kuzeyciğim çevirdi, editörlüğünü ben tamamladım ve son okumasını da İrem Arditty Bayram yaptı (canım Bunko Bookshop).

Bizim en önde gelen ilkelerimizden biri orijinal metne olabildiğince sadık kalmak bu yüzden yazarın neyi amaçladığını anlayıp bunu metne yansıtabilmek bizim için çok büyük önem arz ediyor. Kuzey’le çeviri ve Türkçe anlayışımız dibine kadar örtüştüğünden onun çevirilerini düzenlerken asla büyük sorunlar yaşamıyorum. Artık onun belli başlı birkaç özelliğini ve yatkınlığını biliyor, ona göre davranıyorum. (Sevgili olduğumuzdan arkasından rahat rahat da konuşabiliyorum tabii.)

Kuzey doğal diyalogları fazla önemsediğinden bazen gaza gelip herkesi mahalle dayısı gibi konuşturabiliyor maalesef. Ee, Tesis’te yirmi karakter olunca bir bakıyorsunuz model gibi insanlar kahvehanede tavla oynayacak kıvama gelmiş (mizahi sebeplerden mübalağaya gidilmiştir, kendi ortağına dava açma lütfen Kuzey). Onları düzenlerken epey eğleniyorum, genelde kendisi de yanımda başka bir kitabı çevirmekte oluyor zaten.

Buna ek olarak, Kitapta Andrew diye bir karakterimiz var ve kendisi durmadan boyundan büyük kelimeler kullanmaya çalışıp anlamlarını karıştırıyor. Biz de onun dediklerini çevirirken bilerek yanlış kelimeler seçtik tabii hatta İrem son okuma yaparken bize bunun hakkında geri dönüş yapmıştı ve bayağı gülmüştük (bkz. alicenap).

Yalnız çeviride en bayıldığım kısmın “Seb ‘Ya Sebır’ çünkü aşırı sıkıcı bir dallama kendisi.” (“Sleepy Seb”. Because he’s a boring prick.) kısmı olduğunu söylemeden de geçemeyeceğim.

Toparlayacak olursam Tesis bizim için son derece heyecanlandırıcı bir eser oldu. Özellikle “reading slump” denilen kahrolasıca dönemden çıkmaya çalışanlara ve akıcı bir yaz okuması arayışında olanlara rahatlıkla önerebileceğim bir eser bu. Gerek rengârenk karakterlerine söverken gerek korkudan tırnaklarınızı kemirirken Tesis’i keyifle okumanızı dilerim.

Tesis romanı hakkındaki düşüncelerinizi yorumlar bölümünde veya Kayıp Rıhtım Forum’da paylaşabilir, edebiyat dünyasından daha fazlası için bizleri Google News ve WhatsApp üzerinden takip edebilirsiniz.

Bu yazı Editörün Gözünden Tesis: Kameraların Ardında Büyüyen Modern Bir Distopya ilk olarak şu sitede yayımlanmıştır: Kayıp Rıhtım. Yazının kaynağı bu sitedir.