Yaşı büyütülerek müebbet hapis verilen tutsak Emrah Bayram yıllardır adalet bekliyor. Tutsak Emrah Bayram, ‘Bir gün beni cezaevinden aldılar, hastaneye götürdüler, doktorun karşısına çıktım. Yaşı büyütülecek kişi bu mu denildi. Beni gösterdiler, ‘evet bu’ denildi. Yaşım büyütüldü’ diye anlattı

12 Eylül 1980 darbesi döneminde yaşı büyütülerek idam edilen Erdal Eren ile 17 yaşında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılan Zaim Hişman Ali’nin durumu halen hafızalarda tazeyken, bir başka tutsağın da benzer akıbeti yaşadığı ortaya çıktı. 2009 yılından bu yana tutuklu olan Emrah Bayram’ın yaşının büyütüldüğü ve müebbet hapis cezasına çarptırıldığı öğrenildi.

1994 doğumlu Emrah Bayram, 27 Eylül 2009 tarihinde Bedlis merkeze bağlı Lêrd (Kayalıbağ) köyü kırsalında çıkan çatışma sırasında HPG’li olduğu gerekçesiyle gözaltına alındı. Emrah Bayram, “suça sürüklenen çocuk” kategorisinde yargılanarak, tutuklandı. Emniyetin girişimleri üzerine yaşının büyük olduğuna dair rapor alınması için Bitlis Devlet Hastanesi’ne sevk edildi. Hastane, Emrah Bayram’ın 22 yaşında olduğuna dair rapor düzenledi. Avukatların itirazı üzerine Emrah Bayram yeniden aynı hastaneye sevk edildi. Hastane 1 Eylül 2009’da bir kez daha Emrah Bayram’ın 22 yaşın üzerinde olduğuna dair rapor hazırladı.

Avukatlar, Van 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nde devam eden yargılama sürecinde müvekkillerinin Adli Tıp Kurumu’na gönderilmesini, bir büyük bir de küçük kardeşlerin mahkeme salonuna dinlenmesini istedi. Ancak talepler reddedildi. Mahkeme, bunun yerine hastanenin raporunu 26 Nisan 2011’de İstanbul Adli Tıp Kurumu’na gönderdi. ATK, hastane raporuyla yaşın belirlenmesinin zor olduğunu belirtti.

‘Çocuk mahkemesi yerine ağır cezada yargılandı’

Mahkeme, buna rağmen karar duruşmasında Bayram’ın doğum tarihinin 1987 olarak düzeltilmesine karar verdi. Bayram, böylelikle Çocuk Mahkemesi yerine ağır cezada yargılandı ve “ülkenin birliğini ve bütünlüğünü bozma” iddiasıyla müebbet hapis ve 10 yıl 5 ay hapse mahkum edildi.

O dönem Emrah Bayram’ın avukatlığını yapan Osman Çelik, 2011 yılında gerçekleştirilen “KCK” operasyonları sırasında tutuklandı. Avukatsız kalan Bayram, yeni avukatına vekalet vermek için gittiği noterde yaşı küçük olması nedeniyle işlem yapamadı. Anne ve babasının gelmesiyle noter işlemleri yapıldı. Mahkemenin verdiği ceza ise 26 Nisan 2013’da Yargıtay’da onandı.

15 Temmuz 2016’daki askeri kalkışma sonrası ise bir başka gelişme yaşandı. Söz konusu hukuksuzlukta imzası bulunan savcı ve hakimler “FETÖ” soruşturması kapsamında görevden alındı. Hakimler Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK), askeri kalkışmadan hemen sonra Van 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görev savcı Mehmet Ali Canavcı, üye hakim Ahmet Ödül ile mahkeme başkanı Behçet Aşılar’ı görevden aldı.

3 Aralık 2021’de yaşın nüfusta düzeltilmesi için dava açıldı. Bismil Asliye Hukuk Mahkemesi’ne yapılan başvuruda, Bayram’ın hastanede karşılaştığı duruma dair aktardığı “savcı 7 yaş büyütün demişti, gördüm, tamamdır, çıkın” bilgi de yer aldı. Bayram’ın ilkokul birinci sınıfta çektiği fotoğraf, okul belgeleri, aile nüfus kayıt örneği de mahkemeye sunuldu.

Bayram’ın 1995 yılında nüfusa tescil edildiği vurgulanan başvuruda, “Müvekkilin kendinden bir büyük aile bireyinin nüfusa tescil edildiği tarih 1990’dır. Müvekkil iddia edildiği gibi 1987 doğumlu olsa 1990 yılında ya da 1995 yılında abisiyle beraber onunda doğum tarihi nüfusa tescil edilecekti. Ancak müvekkil tam doğum tarihine göre yani 11.10.1994 tarihli olarak nüfusa kaydedilmiştir” denildi.

Bayram, yeni rapor için Patnos Devlet Hastanesi’ne sevk edildi. Hastane Sağlık Kurulu’nun 3 Şubat 2022 tarihli raporunda, “Şahsın kemik yaşı tespitine yönelik yapılan direkt grafilerin değerlendirmesinde erkek olgun kemik yaşı 30 olarak değerlendirilmiştir. Oy birliği ile karar verilmiştir” denildi.

Mahkeme, yaşın yeniden düzenlenmesi için yapılan başvuruyu, “(…) ceza mahkemesinde yaş konusunda verilen kararların kesin hüküm niteliğinde olması nedeniyle, bu konularda hukuk mahkemesinde yeni bir dava açılamayacağı anlaşılmakla (…)” gerekçesiyle reddetti.

Bayram’ın avukatı Derya Yıldırım, kararı istinafa taşıdı. Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi’ne yapılan başvuruda, “Ceza yargılamasını yapan mahkemenin tarafsız davranmadığını, yargılandığı dosyanın konusunu baz alarak henüz çocuk yaşta iken yaşını büyüterek mağduriyetine yol açtığını, herhangi bir teste alınmadan yaşının büyütülmüş olması ve bunu kanıtlayan delillere rağmen ortadaki mağduriyetin giderilmediğini” vurguları yer aldı.

Mahkeme, ‘usul’ eksikliklerin giderilmesi talebiyle kararı bozdu ve yeniden yargılama kararı verdi.

Yerel mahkemeden benzer bir karar çıkması üzerine bir üst mahkemeye yeni bir başvuru yapıldı. Mahkeme, bu kez başvuruyu reddetti ve 13 Mart 2026’da yerel mahkemenin kararını onadı. Kararda, “Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36’ınci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ve CMK’nın 218. maddesi gereğince ceza mahkemesinde yaş konusunda verilen kararların kesin hüküm niteliğinde olması nedeniyle, bu konularda hukuk mahkemesinde yeni bir dava açılamayacağı anlaşılmakla…” denildi.

3 Haziran’da Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) başvuru yapıldı. Başvuruda, benzer talepler sıralanarak, adil yargılanma hakkının ihlal edildiği vurgulandı. Başvuruda, Patnos Devlet Hastanesi’nin verdiği rapora işaret ederek, “Bilimsel bir raporun hangi gerekçeyle yok sayıldığı açıklanmadan verilen bu karar açıkça ihlaldir” denildi. Ayrıca yeniden yargılanma talebi yer aldı.

Avukat Derya Yıldırım, ayrıca hem Bayram’ın yaşının büyütülmesi hem de o dönem karar verici konumdaki kamu görevlilerinin cemaat yapılanmasında yer alması nedeniyle yeniden yargılanma talebiyle 23 Haziran’da Van 1. Ağır Ceza Mahkemesi’ne başvurdu.

Konuya dair görüştüğümüz Derya Yıldırım, müvekkilinin ilk süreçte Çocuk Cezaevi’nde tutulduğunu hatırlatarak, “Daha sonraki süreçte savcı, Emrah’ın küçük yaşta olmadığını iddia ediyor. Emrah’la yaptığımız görüşmede de yaş büyütme sürecini şöyle anlatıyor: ‘Bir gün beni cezaevinden aldılar, hastaneye götürdüler, doktorun karşısına çıktım. Yaşı büyütülecek kişi bu mu denildi. Beni gösterdiler, ‘evet bu’ denildi.’ Sonrasında Emrah’ın yaşı birden bire 87 doğumlu olarak değiştiriliyor. 7 yaş büyütülmüş. 22 yaşında gösterilmesine rağmen Emrah çocuk olduğu için 3 ay daha çocuk cezaevinde kalıyor. Daha sonra yetişkinler koğuşuna alınıyor ve yargılama süreci başlıyor. Yargılama sürecinde Emrah’ın o dönem avukatları bu sürece itiraz etse de yeni bir adli tıp raporu alınmıyor. Normal yetişkin gibi bir yargılama başlıyor ve devam ettiriliyor” bilgilerini paylaştı.

Derya Yıldırım, dosyaya sonradan dahil olmasından kaynaklı yaş düzeltme davasıyla sürece başladığına belirtti. Derya Yıldırım, “Davayı açtık. Emrah adli tıpa gitti. Rapor geldiğinde, olay tarihinde 18 yaşından küçük olduğu tespit edilmiş oldu. Hatta hakimin kendisi bizzat fiziksel olarak izlenimini dosyaya geçirdi. Ancak ne yazık ki yaş düzeltme davamız ‘Ceza dosyasında alınan bir rapor söz konusu iken hukukta alınan raporun geçerliliği yoktur’ gerekçesiyle reddedildi. İstinafa da götürdük. Orada da yine ret verildi. Şu an dosya Anayasa Mahkemesi’ne taşındı. Orada devam ediyor” dedi.

Yaşananları “Kürtler karşı adalet işlemiyor” şeklinde yorumlayan Derya Yıldırım, şunları belirtti:

“Yargılamayı yapan hakim ve savcıların tamamı FETÖ’den ihraç ve çoğu kumpastan kaynaklı soruşturmalara tabi kalmışlar. Buna dair basında haberler yer aldı. Yani buna rağmen bir başvuru yapıyoruz ve sonuç almıyorsak aslında Kürtlere dair bakış açısını açıkça ortaya koyuyor. Hiçbir şekilde hukukun işlemediğini gösteriyor. Kürtlere karşı olan nefretin en açık halini gösteriyor.”