Babülmendep Boğazı, dünyadaki en önemli ekonomik ve stratejik su yollarından biri olarak kabul ediliyor. Bölgesel ve uluslararası çatışmalardaki etkisi, askeri güç kadar belirleyici olabiliyor.

En dar noktasında yaklaşık 30 kilometre genişliğe sahip olan boğaz, Asya'daki Yemen ile Afrika'daki Cibuti ve Eritre arasında yer alıyor. Kızıldeniz'i Aden Körfezi ve Umman Denizi üzerinden Süveyş Kanalı ve Akdeniz'e bağlayan ana geçiş noktası konumunda bulunuyor.

Her gün 7 ila 10 milyon varil petrol bu boğazdan taşınıyor. Babülmendep aynı zamanda Avrupa, ABD ve Asya pazarlarına yönelik küresel ticaretin yaklaşık yüzde 12 ila 15'inin ana güzergâhı durumunda. Avrupa'nın sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihtiyacının yaklaşık yüzde 25'i de bu hat üzerinden karşılanıyor.

Boğazdan yılda yaklaşık 21 bin gemi, yani günde ortalama 57 gemi geçiyor. Buradan taşınan yüklerin yıllık toplam değeri ise yaklaşık 700 milyar dolar olarak hesaplanıyor.

Hürmüz ile aynı anda kapanması küresel krizi tetikleyebilir

El Cezire'ye göre Babülmendep'te yaşanacak herhangi bir aksama, özellikle Hürmüz Boğazı'nın da aynı dönemde kapanması halinde küresel taşımacılıkta ciddi bir krize yol açabilir.

Bu senaryoda Asya ile Avrupa arasındaki deniz yolculuğu süresi 31 günden 41 güne çıkabilir. Ortalama büyüklükte bir konteyner gemisinin sefer maliyeti ise ek giderler hariç 1 milyon dolardan yaklaşık 1,7 milyon dolara yükselebilir.

Babülmendep'in kapanmasının sonuçları

Uluslararası petrol ve enerji piyasaları uzmanı Amir eş-Şubeki, El Cezire'ye yaptığı değerlendirmede, Ensarullah'ın (Husiler) Babülmendep'i ticari açıdan "güvensiz" hale getirebildiğini ve bunun fiilen boğazın kapatılmasına çok yakın sonuçlar doğurduğunu söyledi.

Yemen Silahlı Kuvvetleri son yıllarda 100'den fazla gemiye saldırı düzenledi. Bu saldırılar birçok büyük denizcilik şirketini güzergah değiştirmeye zorladı. Bunun sonucunda Babülmendep'ten geçen günlük petrol akışı 2023'te yaklaşık 9 milyon varilden 2024'te 4 milyon varile geriledi.

Bu durum Süveyş Kanalı'nı da doğrudan etkiledi. Kanalın gelirleri 2023'teki 10,2 milyar dolardan 2024'te yaklaşık 4 milyar dolara düştü. Kanaldan geçen gemi sayısı da 26 binden yaklaşık 13 bine geriledi.

Bu, Mısır'ın en önemli döviz kaynaklarından birini zayıflattı ve bütçe ile Mısır lirası üzerindeki baskıyı artırdı.

Petrol yolları iki taraftan kuşatılabilir

En büyük risk, Hürmüz ve Babülmendep boğazlarının aynı anda devre dışı kalması halinde ortaya çıkıyor.

ABD ve İsrailin İran'a yönelik saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin aksaması üzerine Suudi Arabistan, doğudaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı'na bağlayan Doğu-Batı Petrol Boru Hattını devreye aldı.

Son haftalarda bu boru hattından günlük yaklaşık 4,7 milyon varil petrol taşındı, bunun yaklaşık yarısı Çin'e gönderildi.

Ancak Yenbu'dan Asya'ya giden tankerler Babülmendep Boğazı'ndan geçmek zorunda. Yemen'in Babülmendep'i kapatmasının Suudi Arabistan Hürmüz'e alternatif en önemli ihracat güzergahını da tehdit edecek.

Bu nedenle boğazların aynı anda kapanmasından Suudi Arabistan, Çin ve Mısır'ın en büyük zararı görecek.

İki boğazın aynı anda kapanması savaşın kapsamını genişletecek ve Mısır, Suudi Arabistan, Avrupa, Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore'nin ekonomik çıkarlarını doğrudan krizin merkezine taşıyacak

Küresel tedarik zincirleri de etkilenecek

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı'nın (UNCTAD) verilerine göre, gemilerin Babülmendep yerine Ümit Burnu rotasını kullanmaya başlaması, 2024 ortasına kadar küresel gemi talebini yüzde 3, konteyner gemisi talebini ise yüzde 12 artırdı.

Rapora göre bu durum, liman kapasitesi üzerindeki baskıyı artırırken deniz taşımacılığı maliyetlerini de yükseltiyor.

Enerji uzmanı Lauri Hitayan ise boğazın kapanmasının etkilerinin yalnızca petrol ve doğal gazla sınırlı kalmayacağını belirtti.

Hitayan'a göre Babülmendep'teki kısıtlamalar, Asya'dan Avrupa'ya mal taşınma süresini ortalama 15 ila 20 gün uzatacak, nakliye maliyetlerini artıracak ve bölge ekonomileri üzerinde ilave baskı oluşturacak.

Öte yandan Reuters, Babülmendep Boğazı'nın kapatılacağına yönelik sürekli tehditlerin bile küresel ticareti felç edebileceği uyarısında bulundu.

Ajansa göre savaş riski nedeniyle sigorta primlerinin yükselmesi ve denizcilik şirketlerinin risk değerlendirmelerini değiştirmesi, gemileri daha uzun rotalara yönlendiriyor. Bu durum, henüz boğaz tamamen kapanmadan bile taşımacılık maliyetlerini ve temel tüketim ürünlerinin fiyatlarını artırabiliyor.

Haberde, Babülmendep Boğazı'nın yalnızca coğrafi bir geçiş noktası olmadığı, enerji ve küresel ticaret için hayati öneme sahip bir arter olduğu vurgulanarak, boğazın kapanmasına yönelik her tehdidin yalnızca petrol piyasalarını değil, ulaştırma, lojistik ve uluslararası ticaretin tamamını etkileyebilecek küresel ekonomik şoklara yol açabileceği ifade edildi.