İcra hukuku, mahkemeler tarafından verilen kararların fiilen hayata geçirilmesini sağlayan hukuk dalıdır. Bir mahkeme kararının kesinleşmesi, adaletin gerçekleşmesi için gerekli olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. Gerçek adalet, verilen hükmün makul süre içinde ve etkin bir şekilde yerine getirilmesiyle tamamlanır. Bu sebeple icra hukuku, yalnızca alacaklının alacağını tahsil etmesini sağlayan teknik bir takip mekanizması değil; aynı zamanda hukuk devletinin işlerliğini, yargı kararlarının otoritesini ve toplumsal adalet duygusunu koruyan temel kurumlardan biridir.

Bununla birlikte uygulamada, icra hukukunun tanıdığı bazı usulî güvencelerin zaman zaman amacından uzaklaştırılarak takip sürecini uzatma aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Özellikle aynı ilamlı icra takibine ilişkin olarak farklı hukuki gerekçelerle peş peşe açılan şikâyet davaları, çoğu zaman hukuka aykırılıkların giderilmesinden ziyade, satışın geciktirilmesine ve kesinleşmiş alacağın tahsilinin ertelenmesine hizmet edebilmektedir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 18.06.2026 tarihli, 2026/4540 Esas ve 2026/4583 Karar sayılı ilamı, işte bu soruna önemli bir perspektif kazandırmaktadır.

Şikâyet Hakkı Bir Güvencedir; Ancak Mutlak Bir Hak Değildir

İcra ve İflâs Kanunu’nun 16. maddesinde düzenlenen şikâyet kurumu, icra müdürlüğü işlemlerinin hukuka uygunluğunu denetleyen temel başvuru yollarından biridir. Bu yönüyle şikâyet hakkı, Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün icra hukukundaki görünümüdür.

Ancak hukuk düzeni hiçbir hakkı sınırsız biçimde korumaz.

Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesinde düzenlenen dürüstlük kuralı, hakların kullanılmasına da yön veren temel ilkedir. Bir hakkın amacı hukuka aykırılığı gidermek iken, aynı hakkın yalnızca karşı tarafı yıpratmak, yargılamayı uzatmak veya kesinleşmiş bir mahkeme kararının icrasını engellemek amacıyla kullanılması artık hukuk düzeninin korumasından yararlanamaz.

Nitekim Anayasa’nın 141. maddesi davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını yargının görevi olarak belirlemiş; HMK’nın 30. maddesi ise usul ekonomisini yargılamanın temel ilkelerinden biri olarak kabul etmiştir.

İcra mahkemeleri de bu ilkelerden bağımsız değildir.

Karara konu olayda borçlu, aynı ilamlı icra takibine ilişkin olarak farklı icra mahkemelerinde çeşitli şikâyet başvurularında bulunmuştur.

Yargıtay kararında bu husus şu şekilde ifade edilmektedir:

”…borçlunun kesinleşmiş ilamlı icra takibine ilişkin olarak aynı gün, üç farklı İcra Mahkemesine şikâyette bulunduğu, şikâyet dilekçelerinin içeriklerinin ayrı ayrı kesinleşmiş faiz, işleyecek faiz ve mükerrer faiz talebi ile ilgili olduğu ve şikâyetlerin reddi ile sonuçlandığı…”

Bu tespit, kanaatimizce kararın en önemli yönünü oluşturmaktadır.

Daire, yalnızca önündeki şikâyet dosyasını incelemekle yetinmemiş; aynı takip dosyasına ilişkin diğer başvuruları da dikkate alarak uyuşmazlığı bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmiştir.

Başka bir ifadeyle Yargıtay, dosyaları şeklen birbirinden bağımsız uyuşmazlıklar olarak değil, aynı hukuki ilişkinin farklı parçaları olarak ele almıştır.

Bu yaklaşım, klasik dosya incelemesi anlayışından farklı olarak bütüncül dosya değerlendirmesi anlayışını benimsemektedir.

Şikâyet Enflasyonu ve Parçalı Başvuru Stratejisi

Uygulamada aynı takip dosyasına ilişkin olarak peş peşe açılan çok sayıdaki şikâyet davası, zaman zaman adeta bir “şikâyet enflasyonu” oluşturmaktadır.

Her başvuru farklı hukuki sebebe dayansa bile sonuç çoğu zaman aynıdır: takip sürecinin uzaması.

Kanaatimizce bunun daha sistematik görünümü, parçalı şikâyet stratejisi olarak adlandırılabilir.

Tek bir başvuruda ileri sürülebilecek iddiaların farklı tarihlerde ve farklı dosyalar hâlinde mahkemelerin önüne getirilmesi, şikâyet kurumunun amacını aşan bir sonuç doğurmaktadır.

Yargıtay’ın incelediğimiz kararı da tam olarak bu uygulamaya sınır çizmektedir.

Kanaatimizce bu kararın ortaya koyduğu en önemli katkılardan biri de takip ekonomisi anlayışını güçlendirmesidir.

Usul ekonomisi, yargılamanın gereksiz işlemlerden arındırılarak en kısa sürede sonuçlandırılmasını ifade eden genel bir ilkedir.

Takip ekonomisi ise usul ekonomisinin icra hukukundaki görünümü olarak değerlendirilebilir.

Nasıl ki yargılama gereksiz usul işlemleriyle uzatılmamalıysa, icra takibi de aynı hukuki ilişkinin farklı başvurularla sürekli yeniden tartışılmasına konu edilmemelidir.

* hukuk devleti, * dürüstlük kuralı, * usul ekonomisi, * hukuki güvenlik, * makul sürede yargılanma hakkı ve * kesinleşmiş mahkeme kararlarının etkin şekilde yerine getirilmesi

Kanunlarda açıkça “takip ekonomisi” adıyla düzenlenmiş bir ilke bulunmasa da, incelenen karar bu anlayışın yargısal içtihat yoluyla şekillenmeye başladığını göstermektedir.

Yargıtay kararının en önemli bölümlerinden biri de şudur:

”…şikâyetlerin kısmen ya da tamamen haklı olsa dahi takip iptalini ya da haczin kaldırılmasını gerektirmediği, kaldı ki şikâyetlerin reddi ile sonuçlandığı, bu şikâyetlere ilişkin dosyaların bulunduğu aşamanın (istinaf ya da temyiz incelemesi) takibi durdurmaya veya satış yapılmasına engel teşkil etmeyeceği…”

Bu gerekçeden açıkça anlaşılmaktadır ki Daire, yalnızca şikâyetin varlığına değil, şikâyetin takip üzerindeki etkisine odaklanmıştır.

Dolayısıyla kararın özü, şikâyet hakkının ortadan kaldırılması değil; bu hakkın dürüstlük kuralına uygun ve amacına uygun kullanılmasının sağlanmasıdır.

Bu karar sonrasında icra mahkemelerinin yalnızca önlerindeki şikâyet dilekçesine odaklanmaları yeterli olmayacaktır.

Aynı takip dosyasına ilişkin daha önce açılmış davaların bulunup bulunmadığı, bunların hangi aşamada olduğu ve yeni başvurunun gerçekten yeni bir hukuki mesele içerip içermediği de değerlendirilmelidir.

Böylece hem çelişkili kararların önüne geçilecek hem de gereksiz yargısal süreçler azaltılarak takiplerin makul sürede sonuçlandırılması mümkün olacaktır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin bu kararı, yalnızca bir bozma kararı değildir. Karar; şikâyet hakkının dürüstlük kuralı çerçevesinde kullanılmasını esas alan, usul ekonomisini icra hukukunda daha güçlü şekilde uygulayan ve aynı takip dosyasına ilişkin başvuruların bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyan önemli bir içtihattır.

Kanaatimizce kararın temel mesajı açıktır: Hak arama özgürlüğü, adaletin gerçekleşmesini sağlamak için vardır; adaletin gerçekleşmesini geciktirmek için değil.

Adaletin gecikmesi nasıl adaletin inkârı sayılıyorsa, şikâyet hakkının geciktirme aracına dönüştürülmesi de hak arama özgürlüğünün özüne aykırıdır. Hukuk düzeni, hakkı korur; fakat hakkın istismarını korumaz. İncelenen karar, bu temel ilkenin icra hukukundaki en güncel ve en güçlü yansımalarından biridir.

Bunun da ötesinde karar, kanaatimizce icra hukukunda “takip ekonomisi” olarak adlandırılabilecek yaklaşımın yargısal içtihatlarla gelişmeye başladığını göstermesi bakımından ayrı bir önem taşımaktadır. İcra mahkemelerinin aynı takip dosyasına ilişkin başvuruları birbirinden bağımsız dosyalar olarak değil, tek bir hukuki ilişkinin parçaları olarak değerlendirmeleri; hem hukuk güvenliğini güçlendirecek hem de kesinleşmiş yargı kararlarının makul sürede yerine getirilmesine önemli katkı sağlayacaktır.

Bu yönüyle söz konusu karar, yalnızca bugünkü uyuşmazlığın çözümüne değil, gelecekte icra hukukunun uygulama anlayışına da yön verebilecek nitelikte önemli bir içtihat olarak değerlendirilmelidir.

Prof. Dr. Seyithan DELİDUMAN