İnsan Hakları Derneği (İHD) Diyarbakır Şubesi, 1 Ekim 2024 ile 10 Temmuz 2026 tarihleri arasında ‘Türkiye- PKK Barış Süreci’ ne ilişkin yaşanan gelişmeleri kapsayan 4 ana bölüm ve 8 başlıktan oluşan 21 aylık İzleme Raporu'nu kamuoyuyla paylaştı. Rapora ilişkin sunum yapan İHD Eşbaşkanı Cihan Aydın, Türkiye-PKK barış sürecinde bağımsız bir izleme mekanizmasının bulunmadığını belirterek, bu boşluğu doldurmak amacıyla raporu hazırladıklarını söyledi.

SÜRECİN DURAKLAMA EVRESİNDE OLDUĞU BELİRTİLDİ

Raporda sürecin 4 evrede ele alındığını ifade edilerek, İlk evrenin Ekim 2024-Şubat 2025 dönemini kapsadığı ve kamuoyunun sürece hazırlandığı dönem olduğu, 2’nci evrenin ise Abdullah Öcalan'ın 27 Şubat 2025 tarihli çağrısı, PKK'nin 12 Mayıs 2025'te fesih ve silahlı mücadeleyi sonlandırma kararı ile 11 Temmuz 2025'te gerçekleştirilen silah yakma töreninin sürecin en önemli gelişmeleri arasında yer aldığı, 3’üncü evrenin Ağustos 2025 ile Şubat 2026 tarihleri arasında TBMM Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu'nun çalışmaları ile hazırlanan Meclis Raporu'nu kapsadığı, 4’üncü ve son evrenin ise hukuki düzenleme beklentisinin karşılanamaması nedeniyle sürecin ivme kaybettiği vurgulanarak, ‘1 Temmuz 2026 itibarıyla süreç duraklama evresindedir’ tespitine yer verdiklerini belirtti.

MECLİS RAPORU ELE ALINDI

Meclis’te çıkan komisyon raporuna işaret edilen raporda, parti raporları ile komisyon raporu incelendiğinde “sorunu bir ‘terör’ meselesi olarak tanımlayan güvenlik/devlet odaklı yaklaşım” ile “sorunu ‘Kürt meselesi’ olarak tanımlayan hak/kimlik/muhatap odaklı yaklaşım” şeklinde iki temel yaklaşımın ortaya çıktığı kaydedildi.

SİLAHLI ÇATIŞMANIN SONA ERDİ DÖNEMDE GERİLEMELER SIRALANDI

Raporda, 2025 yılı “PKK ile silahlı çatışmanın sona erdiği ama insan hakları, demokrasi, adalet ve temel özgürlükler açısından ciddi gerilemelerin yaşandığı” bir yıl olarak tanımlanırken, bu süre zarfında altı alanda yaşanan gerilemeler şu şekilde sıralandı: Yargı bağımsızlığı, Demokrasi ve siyasi katılım, İfade ve basın özgürlüğü, Toplanma özgürlüğü, Ayrımcılık ve nefret suçları, Yaşam hakkı.”

SİYASETÇİLERE VE SİVİL TOPLUMA ÇAĞRI

“İHD’nin vardığı sonuç açıktır: silahların susması barış için gerekli ama tek başına yeterli değildir” denilen raporda, kalıcı barış için atılması siyasi karar alıcılara ve sivil topluma çağrıda bulunularak gereken adımlar şu şekilde sıralandı: “Çerçeve yasa gecikmeden ve takvime bağlı çıkarılmalı, TBMM’nin merkezi rolü kalıcılaştırılmalı, Demokratikleşme reformları sürecin ayrılmaz bileşeni olarak ele alınmalı., Temiz siyaset iktidar–muhalefet ayrımı yapılmadan yürütülmeli, Geçiş dönemi adaleti mekanizmaları kurulmalı., Bağımsız izleme heyetlerine resmî zemin tanınmalı, Bölgesel ve uluslararası boyut sürecin parçası olarak yönetilmeli, Bağımsız izleme kurumsallaştırılmalı, Kapsayıcılık boşlukları giderilmeli, Hakikat, hafıza ve hesap verebilirlik alanında öncü rol üstlenilmeli. Farklı mağduriyet deneyimleri (çatışmada yaşamını yitirenlerin veya yaralananların aileleri, kayıp yakınları, köy boşaltmalarından etkilenenler, işkence mağdurları) çoğulcu bir anlatıyla belgelenmelidir, Hak temelli barış dili güçlendirilmeli, Barış Ankara-merkezli pazarlıklardan çıkarılıp yerelleştirilmeli, Bölgesel ve uluslararası dayanışma ağları güçlendirilmeli.”

ÖCALAN’IN SÜREÇTEKİ AKTÖRLÜĞÜNE YER VERİLDİ

Abdullah Öcalan’ın süreçteki aktörlüğüne dikkat çekilen raporda, “Silahsızlanma kararının örgüt tabanında kabul görmesini sağlayabilecek etkili bir lider olarak değerlendirilmektedir. Çatışma çözümü literatüründe lider aktörler, güven inşası ve alınan kararların uygulanması açısından kritik rol oynayabilmektedir. Bu nedenle sürecin kurumsal bir zeminde yürütülmesi ve ilgili aktörlerin hukuki çerçeve içinde tanımlanması önerilmektedir” denildi.

UMUT HAKKI ÇAĞRISI YAPILDI

İnfaz hukukunda yapılabilecek değişiklikler, “umut hakkı” konusunda adım atılması gerektiğine dikkat çekilen raporda, hukukun üstünlüğü, mağdur haklarının gözetilmesi, toplumsal meşruiyet, şeffaf ve demokratik karar alma süreçlerinin devreye konulması çağrısı yapıldı.