İran savaşı bu yıl manşetlere hakim oldu. Ancak kapalı kapılar ardında yapılan görüşmeler Wall Street bankacıları ve özel sermaye yöneticilerinin farklı bir endişe taşıdığını gösteriyor. Kamusal tartışmalara pek yansımayan bu endişe, küresel yatırım akışlarını altüst etme potansiyeline sahip.

En büyük Körfez ekonomileri olan Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) arasındaki büyüyen anlaşmazlık yöneticileri harekete geçirdi. Şirketler, işlerin maddi olarak kötüleşmesi halinde ortaya çıkacak olumsuzluklara karşı acil durum planları üzerinde çalışıyor. Goldman Sachs ve Morgan Stanley gibi bankalardan BlackRock, Brookfield ve KKR gibi yatırım şirketlerine kadar birçok kurum için ilişkinin gidişatı büyük önem taşıyor.

Bu firmalar, diğer büyük finans kuruluşları gibi, kolektif olarak 3 trilyon dolardan fazla bağımsız serveti kontrol eden fonlara yakınlık için yıllardır her iki pazarda da genişledi. Bu hamleler, hükümetlerin yapay zeka, altyapı ve finans dahil olmak üzere çeşitli sektörlere milyarlarca dolar harcamasıyla bölgenin artan etkisini yansıtıyordu.

Ancak son zamanlarda iki ülke Yemen'den Sudan'a ve Afrika Boynuzu'na kadar uzanan iç savaşlar ve krizler konusunda farklı tarafları destekleyerek siyasi olarak çatıştı. Konuya aşina yöneticilere göre, küresel finans devleri için bu çatlaklar önemli bir endişe kaynağı oluşturuyor.

Siyasi gerilimler ekonomiye sıçrıyor

Gerilimler İran savaşından önceki aylarda daha da belirginleşti. Suudi Arabistan BAE'nin Yemen'deki rolünü sona erdirmek ve komşusunun Kızıldeniz dahil diğer alanlardaki etkisini azaltmak için harekete geçti. İran çatışmasının zirvesinde Riyad İslam Cumhuriyeti'ne karşı daha uzlaşmacı bir ton takınırken, Abu Dabi şahin bir tavır sergileyince taraflar bir kez daha ayrıştı. Nisan ayında ise BAE beklenmedik bir şekilde OPEC'ten ayrılma kararı aldığını duyurdu. Bu hamle hem Suudi Arabistan'ı gafil avladı hem de kartelin kendisine yönelik daha geniş bir tehdit oluşturdu.

Yemen konusundaki anlaşmazlıkların hemen ardından BAE merkezli bazı firmalar Suudi çalışma vizelerini almakta sorun yaşadıklarını bildirmeye başladı. Son birkaç haftada ise birçok şirket ve kişi Suudi Arabistan'dan BAE'ye yapılan banka transferlerinin tamamlanmasında olağandışı gecikmeler olduğunu rapor etti. Nedenleri konusunda netlik olmasa da zamanlama, çatlağın iş dünyasına sıçradığı yönündeki endişeleri artırdı.

Bazı küresel yatırım bankaları ve hatta en az bir bölgesel hükümetteki yetkililer, ekonomik rekabetin kötüleşmesi durumunda nasıl tepki vereceklerine karar vermek için iç değerlendirmeler yürütüyor. İş dünyası yöneticileri doğrudan bir çatışma beklemiyor, ancak her iki taraf da daha iddialı hale geldikçe firmalar Riyad ile Abu Dabi arasında daha zor seçimler yapmak zorunda kalabileceklerinden giderek daha fazla endişe duyuyor.

Crownox Üst Yöneticisi Hussein Nasser-Eddin konuyu değerlendirdi. Nasser-Eddin, "Gelişmiş kuruluşlar Körfez ülkeleri arasındaki jeopolitik ayrışmayı giderek daha fazla göz ardı etmek yerine izlenmeye değer bir senaryo olarak ele alıyor." dedi. Nasser-Eddin'in açıklamalarına göre, bazı işletmeler her ülke için ayrı lojistik kurmak, sözleşmelerdeki mücbir sebep gibi maddeleri gözden geçirmek ve rakip merkezdeki ilişkileri etkileme potansiyellerini görmek için yerel ilişkileri incelemek gibi acil durum planları üzerinde çalışmaya başladı.

Bir BAE yetkilisi iki ülkenin ticaret ve yatırım akışlarıyla desteklenen derin ve köklü ekonomik ilişkilere sahip olduğunu vurguladı. Yetkiliye göre, ekonomi bakanlığı banka transferleri hakkında herhangi bir şikayet almadı ve her türlü özel endişeyi gözden geçirecek.

Suudi Arabistan Merkez Bankası tarafından yapılan açıklamada, ülkenin finans sektörünün sağlam bir düzenleyici çerçeve içinde faaliyet gösterdiği ve belirli ülkelere yönelik doğrudan bir kısıtlama olmadığı belirtildi. Bir Suudi yetkili, BAE ile ilişkilere dair sorulara doğrudan yanıt vermeden çalışma vizelerinin işverenlerin taleplerine dayalı olarak verildiğini ve süreçte değişiklik olmadığını söyledi.

ABD'nin Körfez politikası ve petrol piyasaları tehlikede

Rekabetin büyük olasılıkla ekonomik çatışmalarla ortaya çıkması bekleniyor. Ayrıca bu durum Orta Doğu'da büyük bir çatışmaya dahil olan ABD Başkanı Donald Trump için de zorluklar yaratıyor. Suudi Arabistan ve BAE, Amerikan askeri üslerine ev sahipliği yapan ve ABD'ye trilyonlarca dolar yatırım yapma sözü veren uzun süreli müttefikler olarak biliniyor. Ortaya çıkan gerilimler Trump'ın Körfez politikasını karmaşıklaştırabilir.

Eurasia Group Orta Doğu ve Kuzey Afrika Pratiği Yönetici Direktörü Firas Maksad, "Özellikle İran'la çatışma döneminde, Orta Doğu'daki kilit ABD müttefikleri arasında daha fazla bölünme görmek ABD'nin uzun vadeli stratejik çıkarlarına kesinlikle uygun değil." dedi.

Bu arada çatlağın küresel petrol piyasaları üzerinde önemli etkileri olabilir. BAE'nin OPEC'ten çıkışı, ülkeyi grubun üretim kısıtlamalarından kurtardı. Bu durum ülkenin üretimini OPEC tarafından daha önce zorunlu kılınan seviyelerin ötesine çıkarmasını sağladı. Eurasia Group analistlerine göre Suudi-BAE rekabetinin ham petrol fiyatları üzerinde baskı yaratması muhtemel görünüyor. Analistler, "Yeni doğan bir Suudi-BAE fiyat savaşının petrol piyasalarında yoğunlaşması muhtemel." yorumunu yaptı.

Yurtiçi projelere büyük harcamalar yapan ve açıkları büyüyen Suudi Arabistan, devletin finansman ihtiyaçlarını karşılamak için BAE'ye kıyasla çok daha yüksek bir petrol fiyatına ihtiyaç duyuyor.

Gerilimler aynı zamanda yeni bölgesel tedarik zincirleri kurma çabalarını da sekteye uğratma potansiyeline sahip. Şirketler, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki geçişleri kontrol etme girişimleri nedeniyle gıdadan ilaca kadar her şeyi taşımak için Suudi Arabistan, BAE ve Körfez'in diğer kısımlarını kesen karayollarına yöneliyor. Bu aksaklıklar, BAE'nin temel malların kesintisiz tedariki için Suudi kamyon güzergahlarına olan bağımlılığını da artırdı.

Firmalar taraf seçmekten kaçınıyor

Elbette BAE ve Suudi Arabistan birçok konuda aynı çizgide kalmaya ve kültürel bağları paylaşmaya devam ediyor. Ekonomileri de derinden bağlantılı ve bu 26 milyar dolarlık ticaret ilişkilerinin dayanmasına yardımcı olurken herhangi bir tırmanışı sınırlayabilir.

İlişkide daha önce de stres belirtileri görüldü ve son gerilimler ortaya çıkmadan önce bile Suudi Arabistan çok uluslu şirketlere Riyad'da bölgesel merkez kurmamaları halinde devlet işlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalacaklarını söylüyordu. Bu durum birçok şirketi zaman zaman farklı öncelikler arasında gezinmeye zorlasa da genel inanç iki tarafın ortak noktalarının daha fazla olduğu yönündeydi.

Örneğin, Goldman 2023 yılında Abu Dabi'de bir ofis açtıktan bir yıl sonra, 2024'te Suudi Arabistan'da bölgesel merkez lisansı alan ilk büyük banka oldu. Kısa bir süre sonra Goldman Sachs Asset Management, Kamu Yatırım Fonu'nu (PIF) bölge odaklı yeni bir fon serisinde çapa yatırımcı olarak dahil etti. BlackRock ise Riyad'da bölgesel merkez kurma onayı aldıktan haftalar sonra BAE başkentinde faaliyet göstermek için ticari bir lisans aldı.

Bölgesel profesyonellerin çoğu yaşam tarzlarının ve sosyal adetlerin daha muhafazakar kaldığı Riyad'a hafta içi gidip gelirken Dubai'de yaşamayı tercih ediyor. Bazı firmalar, işlerinde herhangi bir olası kesintiyi önlemek için yeterli sayıda çalışanın her iki ülkede de ikamet etmesini sağlamaya çalışıyor. Krallığın firmalara yerel operasyonlarını genişletmeleri yönündeki yıllardır süren baskısı şimdiden birçok şirketi bu yaklaşımı benimsemeye sevk etti. Görüşmelere aşina bir kişiye göre, bölünmeler ciddi şekilde kötüleşirse bir firma etkiyi yumuşatmak için ABD hükümeti aracılığıyla lobi faaliyetleri yürütme planları bile hazırladı.

Konu hakkında bilgi sahibi bir başka kişiye göre bir hukuk firması Körfez'de üstlendiği işler konusunda, bir tarafı diğerinin pahasına üzmemek için giderek daha dikkatli davranıyor. Orta Doğu'daki bir fon için para toplamak isteyen uluslararası bir firmaya, Suudi sınırlı ortakları tarafından sadece krallık odaklı kuruluşlara yatırım yapabilecekleri ve BAE'ye maruz kalmaktan kaçınmaları gerektiği söylendi. Yine de bazı yöneticiler Suudi bankacılık sistemi içindeki sıkı likiditenin de sadece siyasi düşüncelerden ziyade bu tür kararlara katkıda bulunabileceğini belirtti.

Rekabetin tarihi ve finansal sonuçları

İki Körfez devi arasındaki ilişki her zaman sorunlu değildi. BAE ve Suudi Arabistan tarihsel olarak bölgesel politikada aynı hizaya gelme eğilimindeydi. Krallığın fiili lideri Muhammed bin Selman (MBS), kendisinden bir nesil daha yaşlı olan Abu Dabi Emiri Şeyh Muhammed bin Zayed Al Nahyan (MBZ) ile yakın bir kişisel ilişki paylaşıyordu. İkilinin yakın kişisel bağları olduğu, Emirli liderin başlangıçta akıl hocası rolünü üstlendiği söyleniyordu. 2010'ların başında Mısır ve Tunus liderlerini koltuğundan eden Arap Baharı ayaklanmalarına genellikle karşı çıktılar ve isyanları kaos ile mezhepsel çatışmanın habercisi olarak gördüler.

Ancak son yıllarda bir bölünmenin işaretleri görülüyor. Son çatlak aralık ayında, Suudi liderliğindeki koalisyonun Yemen'de krallığın BAE limanından gelen bir silah sevkiyatı olduğunu söylediği hedefi vuran hava saldırılarının ardından gün yüzüne çıktı. İran'ın saldırılarının ardından MBS, BAE başkanı MBZ'yi aradığında kısa bir yumuşama yaşandı ancak Tahran'a yaklaşımlarındaki ayrışma ve OPEC'in bölünmesi gerilimleri bir kez daha tırmandırdı.

Wall Street için riskler çok yüksek. İran savaşı, daha önce Warner Bros. Discovery Inc.'in 110 milyar dolarlık satın alımı gibi mega anlaşmaları destekleyen bir bölgedeki belirsizlikleri şimdiden keskin bir şekilde ön plana çıkardı. Bir tırmanış bankaların potansiyel olarak elde edebileceği ücretleri tehdit edebilir: Körfez kuruluşlarını içeren anlaşmaların değeri yılın ilk yarısında neredeyse yüzde 200 artarak yaklaşık 300 milyar dolara ulaştı.

İkili birlikte dünya petrolünün yüzde 13'ünü üretiyor ve bu gelirin bir kısmı son zamanlarda küresel yapay zeka patlamasını yönlendirmeye yardımcı oldu. BlackRock'tan Larry Fink, Brookfield'dan Bruce Flatt ve Blackstone'dan Steve Schwarzman gibi finans devleri hem Suudi Arabistan'ı hem de BAE'yi düzenli olarak ziyaret ediyor.

Goldman, Blackstone ve Brookfield konuyla ilgili yorum yapmadı. BlackRock, Morgan Stanley ve KKR ise yorum yapmaktan kaçındı.

Wall Street firmaları taraf tutmaktan kaçınmaya hevesli. Ancak ateşkes ilan edildikten günler sonra Abu Dabi'ye bir dizi önemli ismin akın etmesi, önceliklerin nerede yattığına dair bir işaret veriyor. Şu ana kadar pek çok önemli yönetici Riyad'a gitmedi. BAE'nin başkenti daha az yerel harcama kısıtlamasıyla karşı karşıya ve yapay zeka dahil belirli sektörlere yatırım yapmak üzere tasarlanmış bir dizi kuruluşunun sermayeyi geniş ölçekte dağıtmaya devam etmesi bekleniyor.

Ancak Suudi Arabistan zorluklarına rağmen milyarlarca dolar harcamaya devam ediyor. Küresel bir firmadaki bir bankacı, yabancı bankalar için milyonlarca dolar ücret yaratan ülkenin geçen yılki 55 milyar dolarlık Electronic Arts anlaşmasını yatırımcıların ülkede neleri başarabileceğinin bir örneği olarak gösterdi ve Riyad'ı görmezden gelinmesi zor bir yer haline getirdi.

Uzun zamandır Körfez'de bulunanlar, Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn ve Mısır'ın 2017'de Doha ile diplomatik ve ticari bağlarını kesmesinin ardından tırmanan bir başka bölgesel çatlak olan Katar ambargosunu hatırlıyor. Bu kırılmanın çözülmesi neredeyse dört yıl sürdü. Yöneticiler ve yetkililer işlerin o boyuta varacağına inanmasa da 2017'deki bölünme, Orta Doğu'daki bazı anlaşmazlıkların ne kadar derin olabileceğinin ve bunun sonucunda ortaya çıkan finansal sonuçların bir hatırlatıcısı işlevini görüyor.

Boykotun başlamasının ardından Katar'daki yabancı mevduatlar düştü. Doha'nın ülke kredi notu indirildi ve bazı büyük Körfez limanlarının gemilerin oraya gitmesini yasaklamasının ardından nakliye devleri konteyner kargosu taşıyamadı. Ülke, gıda güvenliğini desteklemek amacıyla inek ithal etti.

Abluka küresel bankaları adeta ip üzerinde yürümeye zorladı. Katar'da yetki kazanmak Suudi Arabistan ve BAE'deki müşterileri yabancılaştırma riski taşırken, Doha'dan kaçınmak hızla büyüyen bir pazarı feda etmek anlamına geliyordu. Bazıları taraf seçti, diğerleri ise bölünmenin ötesinde ilişkileri sürdürmeye çalıştı. 2021'deki bir uzlaşma, Suudi firmaların Doha'da yeniden anlaşma yapmanın yollarını aramasıyla sınır ötesi işlerin toparlanmasına yardımcı oldu.

Neredeyse on yıl sonra, Suudi ve Emiratlı uzmanlar lojistik, finansal göstergeler ve turizm gibi rekabet alanlarında sosyal medyada karşılıklı atışıyorlar.

Washington merkezli düşünce kuruluşu New Lines Institute'ün kıdemli analisti Dania Arayssi, "Suudi-BAE ayrışması artık her iki Körfez gücünden de eşzamanlı olarak sermaye veya sözleşme arayan herhangi bir şirket için doğrudan bir risk." dedi. Rekabetin artık çeşitli alanlarda ifade edildiğini belirten Arayssi, her iki devletin ekonomik ve politik gücü göz önüne alındığında, rekabetin Arap Yarımadası'nın çok ötesinde sonuçları olduğunu ifade etti.