Üstelik aynı hafta, Hawaii’deki Keck Gözlemevi’ni kullanan gökbilimciler karanlık maddesi olmayan üçüncü galaksiyi keşfetti. İki gelişme birlikte okununca ortaya kozmolojinin en heyecanlı sorularından biri çıkıyor: Evren modelimizi yeniden mi yazacağız?

Karanlık madde neden var sayılıyordu?

Hikâye 20. yüzyıla uzanıyor. Gökbilimciler, galaksilerin dönüş hızlarını ölçtüğünde tuhaf bir durumla karşılaştı: Görünür yıldız ve gazın kütlesi, bu dönüş hızlarını açıklamaya yetmiyordu. Galaksiler bu hızda dönüyorsa, onları bir arada tutan görünmez bir “ekstra kütle” olmalıydı. Bu görünmez kütleye karanlık madde adı verildi. Hesaplara göre evrendeki maddenin yaklaşık yüzde 85’i bu gizemli maddeden oluşuyor — ama onlarca yıllık aramaya ve milyarlarca dolarlık deneye rağmen karanlık madde parçacığı hiçbir zaman doğrudan gözlemlenemedi.

Yeni çalışmalar neyi gösteriyor?

Bonn Üniversitesi ekibinin çalışması, gözlem verilerinin karanlık maddeye dayalı standart modelle çeliştiğini ve alternatif açıklamaların — örneğin kütle çekimi yasalarının büyük ölçeklerde farklı işlediğini öne süren kuramların — ciddiye alınması gerektiğini savunuyor.

Keck keşfi ise madalyonun öteki yüzü: Karanlık maddesi olmayan galaksiler bulmak, kulağa karanlık madde karşıtı bir kanıt gibi gelse de aslında iki tarafa da koz veriyor. Karanlık madde gerçek bir maddeyse, bazı galaksilerin ondan yoksun kalması (örneğin galaksi çarpışmalarında “savrulması”) mümkün; ama kütle çekimi yasası farklıysa, bu yasanın her galakside aynı işlemesi gerekirdi. Yeni bulunan üçüncü örnek, galaksiler arası şiddetli bir çarpışmada oluşmuş olabilecek doğrusal bir yapının parçası — yani bilmece daha da ilginçleşiyor.

Net olan şu: Kesin bir yanıt için henüz erken, ancak kozmolojide uzun süredir bu kadar hareketli bir dönem yaşanmamıştı. Önümüzdeki yılların gözlemleri — özellikle yeni nesil teleskopların verileri — bu tartışmanın hakemi olacak.

Keck Gözlemevi nedir? Hawaii’nin Mauna Kea yanardağının zirvesinde, deniz seviyesinden 4.100 metre yükseklikte kurulu ikiz teleskoplu gözlemevi. 10 metre çaplı aynalarıyla dünyanın en güçlü yer tabanlı teleskopları arasında yer alıyor ve uzak, sönük galaksilerin incelenmesinde kilit rol oynuyor.

Etiketler: karanlık madde, kozmoloji, Bonn Üniversitesi, Keck Gözlemevi, galaksi, evren modeli