Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından tarımsal üretimde kimyasal kullanımını denetim altına almak amacıyla başlatılan yeni dönem, zirai ilaç piyasasında hareketlilik yaşanmasına neden oldu. 1 Temmuz 2026 tarihi itibariyle Türkiye genelinde zorunlu hale gelen B-Reçete Sistemi, üreticilerin zirai ilaçlara (bitki koruma ürünleri) erişim kurallarını tamamen değiştirdi. Yeni yönetmelikle birlikte üreticilerin Bitki Koruma Ürünleri Uygulama Belgesi olmadan ilaç satın alması yasaklanırken, ilaçların kayıtlı tarım alanlarına göre sınırlandırılmış dozlarla verilmesi kararlaştırıldı. Bu kısıtlamadan çekinen üreticilerin ise sistem yürürlüğe girmeden önce zirai ilaç bayilerine akın ederek toplu alımlar yaptı.

Yaşanan yoğunluğu ve rafların boşalma nedenini açıklayan Merve Tarım Market'in Ziraat Teknisyeni Zeki Safa Yalçınkaya, 1 Temmuz öncesinde sıra dışı bir taleple karşılaştıklarını belirtti. Yalçınkaya, satışı durdurdukları ya da ürün sakladıkları yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını vurgulayarak şu ifadeleri kullandı; 'Kesinlikle ürün saklama gibi bir durumumuz söz konusu değil. Biz sadece elimizdeki mevcut stoğu tamamen bitirdik. Çiftçilerimiz, bu ilaçların artık reçeteye tabi olacağını ve gelecekte istedikleri miktarda alamayacaklarını önceden haber aldıkları için, sistem yürürlüğe girmeden önce gelip toplu şekilde alım yaptılar. Biz de bu sayede elimizdeki ürünü sıfırlamış olduk. Şimdi yeni siparişlerimiz gelecek, onları raflarımıza dizeceğiz ve bundan sonra tamamen yeni reçete sistemi kurallarına göre satış gerçekleştireceğiz. Yeni dönemde çiftçi istese de toplu alım yapamayacak, sadece reçetesindeki ihtiyaç miktarı kadar ilaç alabilecek.'

Reçeteli sistemin işleyişi hakkında da detaylı bilgi veren Yalçınkaya, uygulamanın temel amacının aşırı ve kontrolsüz ilaç kullanımının önüne geçmek olduğunu ifade etti. Sistemin işleyişini anlatan Yalçınkaya; 'Reçeteli sistem, tarımsal ilaç kullanım dozajının azaltılması ve kontrol altına alınması için bakanlığın uyguladığı yeni bir sistemdir. Bu sistemle ilacın, sadece gerçekten ihtiyacı olan ve kullanabilecek yetkinlikteki kişilere satılması hedefleniyor. Eskiden insanlar bu ilaçları kontrolsüzce alabiliyorlardı. Örneğin 'deltamethrin' dediğimiz bir böcek ilacı (insektisit) etken maddesi var. Normalde çiftçimiz bu ilaçtan doğrudan 10 litre alabiliyorken, artık sistem kontrol sağlıyor. Eğer çiftçinin elinde daha önceden 1 litre varsa, sistem 'Buna sadece 250 mililitre verebilirsiniz' şeklinde sınır koyuyor. Böylelikle ilaç israfı ve kimyasal kullanımı azaltılıyor. Ancak şahsi fikrimi ve çiftçilerimizin görüşünü sorarsanız, sadece bir ilacın dozajını ya da litresini azaltarak ülkemizde ilaçlamanın genel olarak azalacağını pek sanmıyorum' ifadelerine yer verdi.

Sistem kapsamında bazı kritik etken maddelerin satışında hem çiftçiler hem de normal vatandaşlar için oldukça sıkı kurallar getirildiğini belirten Zeki Safa Yalçınkaya, kayıt dışı satışın imknsız hale geldiğini söyledi. Yalçınkaya, denetim süreciyle ilgili şu detayları paylaştı; 'Etken maddesi yasaklı veya yüksek derecede kısıtlı olan ilaçlar var. Örneğin piyasada '20 SP' olarak bilinen yaprak biti ilacını hem çiftçi hem de normal vatandaş ancak İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerinden resmi reçete yazdırarak alabiliyor. Aynı şekilde kırmızı örümcek mücadelesinde kullanılan 'abamectin' etken maddeli ilaçlar da bu gruptadır. Kim gelirse gelsin, İlçe Tarım Müdürlüğünden reçete getirmek zorunda. Yasaklı olmayan diğer aktif maddelerde ise durum farklı ilerliyor. Üretici buraya geldiğinde, bizim 'Bitki Koruma Ürünleri Takip Sistemi'mize T.C. kimlik numarasını giriyoruz. Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kaydı olup olmadığına bakıp satışı ona göre yapıyoruz' diye konuştu.

Zirai ilaç sektöründeki fiyatlandırma politikalarına da değinen Yalçınkaya, serbest piyasa koşullarının geçerli olduğunu ve toplu alım gücünün bayiler arasında ciddi bir rekabet yarattığını ifade etti. Yalçınkaya; 'Örneğin piyasada normalde 200 TL olan bir ilacı, siz firma bazında toptan ve yüksek miktarda alarak 100 TL'ye mal edebilirsiniz. Başka bir küçük bayi ise az miktarda aldığı için 200 TL'ye alır ve ancak 250 TL'ye satabilir. Siz ise 150 TL'ye satarak tüketiciye avantaj sağlarsınız. Bizim de satışlarımızın büyük kısmı perakendeden ziyade toptan üzerinedir. Genellikle pancar, ayçiçeği, patates, soğan, sanayi domatesi, elma ve kayısı gibi ticari üretim yapan profesyonel üreticilere hitap ediyoruz. Bu işi büyük ölçekte yapan ve tek seferde 300-400 bin liralık ya da sezonluk bazda 2 ila 2,5 milyon liralık alışveriş yapan müşterilerimiz mevcut. Bununla birlikte, evinin önündeki güller veya hobi bahçesi için ilaç almak isteyen normal vatandaşlara da hizmet vermeye devam ediyoruz' dedi.