Gerçeklik ve bilinç üzerine değerlendirmelerde bulunan araştırmacı Oğuzhan Yer, gerçeklik algısının yalnızca bireysel deneyimlerle açıklanamayacağını belirterek, bilimsel yaklaşımlar ile felsefi düşüncenin birlikte ele alınması gerektiğini söyledi. Yer, kaleme aldığı değerlendirmede kuantum teorisinden bilinç yapısına, bilgi kavramından rasyonelliğe kadar birçok konuya ilişkin dikkat çeken tespitlerde bulundu.

GERÇEKLİK KİŞİSEL BİR DENEYİM MİDİR?

Yer, fiziksel olmayan dalga fonksiyonunun madde hakkındaki kesin bilgileri (konum, momentum, spin vb.) kısıtladığını belirterek, “Bu bir olasılık fonksiyonundan ibarettir ve bize fiziksel gerçeklik oyununun yapısını gösterir.” ifadelerini kullandı.

Dalga fonksiyonunun gözlemcinin öznel bilgisi olarak yorumlandığı kuantum Bayesçiliğine değinen Yer, bu yaklaşımın gerçekliği kaçınılmaz olarak sübjektif gördüğünü söyledi. Yer, gözlemcinin her ölçüm yaptığında bilgisini güncellediğini, kişisel deneyime dayanan bir gerçeklik anlayışının ise süperpozisyon durumunu gözlemcinin olasılık tahmini olarak yorumladığını ifade etti.

Buna karşın Kopenhag yorumunun farklı bir yaklaşım sunduğunu belirten Yer, gerçekliğin kişisel bir deneyime indirgenemeyeceğini vurgulayarak, ölçüm yapıldığı anda sistem durumunun çöktüğünü ve süperpozisyonun bir belirsizlik durumunu ifade ettiğini dile getirdi.

Yer, 18. yüzyıl Cizvit rahibi Boscovich’in yaklaşımına da değinerek, maddenin sürekli değil, kesikli kuvvet merkezlerinden oluştuğu fikrinin, günümüzde kuantum alan teorisinin ortaya koyduğu tabloyla önemli ölçüde örtüştüğünü söyledi. Kuantum teknolojilerinin bugün hayatın birçok alanına girdiğini belirten Yer, kuantum bilgisayarlarının ise gelecekte çok daha büyük dönüşümlere kapı aralayacağını ifade etti.

Gerçekliğin kişiden kişiye değişkenlik gösterebileceği düşüncesini de değerlendiren Yer, bireysel gerçeklik spektrumlarının zorunlu kabul edilmesinin doğru olmayacağını belirterek, dış dünyadaki olguların tamamen bireysel yorumlara indirgenmesinin aşırı bir genelleme oluşturacağını kaydetti.

BİLİNÇ VE RASYONELLİK

Bilinç ile akıl arasındaki dengeye de dikkat çeken Yer, korku, güvensizlik ve benzeri ilkel dürtülerin günümüz insanında da etkisini sürdürdüğünü söyledi.

Yer, terbiye edilmemiş bilincin duygularının rasyonel kaldıraçlarla desteklenmediği takdirde bireyin sağlıklı değerlendirmeler yapmasının zorlaşacağını ifade ederek, “Bilincin duygu-akıl ilişkisinde dengeli şekilde eğitilmesi algıları daha keskin ve kararlı hale getirir.” değerlendirmesinde bulundu.

Sebep-sonuç ilişkilerinin yalnızca duygularla çözümlenemeyeceğini belirten Yer, bunun mantıksal açıdan ciddi sorunlar doğuracağını dile getirdi.

GERÇEKLİK NEDİR?

Gerçeklik kavramını da değerlendiren Yer, “Gerçeklik, onun için elde edebildiğimiz, onu ‘soyabildiğimiz’ kadar bilgiler birikimimizden fazlası değildir.” görüşünü paylaştı.

Yer, olgular hakkında sahip olunan bilgilerin sonsuz gerçekliğin yalnızca sınırlı bir bölümünü oluşturduğunu belirterek, bilgi kavramının kendi içinde önemli felsefi sorunlar barındırdığını ifade etti.

Değerlendirmesini bir soruyla tamamlayan Yer, “Bildiğimizi ne kadar bildiğimizin ölçeği nedir?” diyerek bilgiye ilişkin tartışmaların devam etmesi gerektiğini vurguladı.