Her yıl ABD merkezli Environmental Working Group (EWG), resmi denetim verilerini analiz ederek “Dirty Dozen” adını verdiği bir liste yayımlıyor. Liste, meyve ve sebzelerde en sık pestisit kalıntısı tespit edilen ürünleri sıralıyor. Bu durum söz konusu besinlerin sağlıksız olduğu anlamına gelmiyor. Uzmanlar, meyve ve sebze tüketmenin faydalarının olası pestisit risklerinden çok daha fazla olduğunu vurguluyor. Ancak özellikle mümkün olduğunda bu ürünleri iyice yıkamak ya da organik tercih etmek öneriliyor.

Her ne kadar bu araştırma ABD’de gerçekleştirilen resmi pestisit analizlerine dayansa da ortaya çıkan tablo Türkiye dahil birçok ülke için de yol gösterici kabul ediliyor. Çünkü çilek, üzüm, ıspanak ve yapraklı yeşillikler gibi ürünler; ince kabuklu yapıları, mantar ve zararlılara karşı hassas olmaları nedeniyle dünyanın pek çok yerinde benzer tarımsal uygulamalara ihtiyaç duyuyor. Bu nedenle listedeki ürünlerin önemli bir kısmı, farklı ülkelerde yapılan pestisit kalıntısı araştırmalarında da sıkça öne çıkıyor.

1. Ispanak

Ispanak uzun yıllardır listenin üst sıralarında yer alıyor. Bunun en önemli nedeni, yapraklarının geniş yüzeyinin ilaç kalıntılarını kolayca tutabilmesi. Ayrıca yetiştirilmesi sırasında mantar ve böceklerle mücadele için farklı pestisit türleri kullanılabiliyor. Analizlerde tek bir örnekte birden fazla pestisit kalıntısına rastlanması oldukça yaygın.

2. Kara lahana, collard ve hardal yaprakları

EWG bu üç yapraklı sebzeyi tek grup olarak değerlendiriyor. Yapraklı yapıları nedeniyle pestisit kalıntıları yüzeylerinde kolayca kalabiliyor. Bazı örneklerde uzun süre çevrede kalabilen pestisit türlerinin izlerine de rastlanması bu grubu listenin üst sıralarına taşıyor.

3. Çilek

Çileğin ince kabuklu olması ve doğrudan tüketilmesi, pestisit kalıntılarının daha fazla dikkat çekmesine neden oluyor. Ayrıca mantar hastalıklarına karşı hassas bir meyve olduğu için yetiştiricilikte farklı koruyucu uygulamalar kullanılabiliyor.

4. Üzüm

Üzümler sık salkımlar halinde yetiştiği için mantar hastalıklarına açık oluyor. Bu nedenle yetiştirme sürecinde farklı pestisit uygulamaları yapılabiliyor. Analizlerde birçok üzüm örneğinde birden fazla pestisit kalıntısı tespit ediliyor.

5. Nektarin

Şeftaliye çok benzeyen nektarin de ince kabuğu nedeniyle kalıntıların daha kolay tespit edildiği meyvelerden biri. Özellikle böcek zararını önlemek amacıyla farklı pestisitlerin kullanılması bu ürünü listenin üst sıralarında tutuyor.

6. Şeftali

Şeftali yetiştiriciliğinde hem böcek hem de mantar hastalıklarıyla mücadele gerekiyor. İnce kabuğu nedeniyle yüzeyde kalan pestisit kalıntıları analizlerde kolayca belirlenebiliyor.

7. Kiraz

Kirazlar meyve sinekleri ve çeşitli zararlılara karşı korunmak amacıyla ilaçlanabiliyor. Bu nedenle analiz edilen örneklerin önemli bir bölümünde farklı pestisit kalıntıları görülebiliyor.

8. Elma

Elmalar uzun yıllardır Dirty Dozen listesinde yer alıyor. Hasat öncesi zararlılarla mücadele amacıyla kullanılan pestisitler ile depolama sürecindeki uygulamalar, analizlerde kalıntı bulunma olasılığını artırabiliyor.

9. Böğürtlen

Oldukça narin yapıya sahip olan böğürtlenler, mantar hastalıklarına karşı hassas meyvelerden biri. İnce yüzeyleri nedeniyle pestisit kalıntıları analizlerde daha sık tespit edilebiliyor.

10. Armut

Armut ağaçları çeşitli böcek ve mantar hastalıklarından etkilenebildiği için yetiştirme döneminde koruyucu uygulamalar yapılabiliyor. Bu nedenle analiz edilen örneklerin önemli kısmında pestisit kalıntısı bulunuyor.

11. Patates

Toprağın altında yetişmesine rağmen patates de listeye giriyor. Bunun nedeni, yetiştirme sürecinde kullanılan bazı pestisitlerin yumru kısmında kalıntı bırakabilmesi. Kabuğunu soymak kalıntının bir kısmını azaltabilse de tamamen ortadan kaldırmıyor.

12. Yaban mersini

Son yıllarda listeye giren yaban mersini, özellikle farklı pestisit türlerinin aynı örnekte bulunabilmesi nedeniyle dikkat çekiyor. Küçük yapısı nedeniyle tek tek temizlenmesi de diğer meyvelere göre daha zor olabiliyor.

Bu liste ne anlama geliyor?

Dirty Dozen listesi, bu meyve ve sebzelerin tüketilmemesi gerektiğini söylemiyor. Liste yalnızca pestisit kalıntılarının en sık tespit edildiği ürünlere dikkat çekmeyi amaçlıyor. Beslenme uzmanları, yeterli meyve ve sebze tüketmenin sağlık açısından sağladığı faydaların pestisit kalıntılarından kaynaklanabilecek olası risklerden çok daha fazla olduğu konusunda hemfikir. Bu nedenle ürünleri bol akan su altında yıkamak, mümkünse kabuğu soyulabilenleri soymak ve beslenmede çeşitliliğe yer vermek en pratik önlemler arasında gösteriliyor. Organik ürün tercih edilebiliyorsa özellikle bu listedeki ürünlerde iyi bir alternatif olabilir.