Tarihi mezar bakımsızlıktan çürümüş.

Şehrin hafızası Bakım istiyor!

diyarbakır'ın osmanlı'ya geçişinde önemli rol oynayan ilk beylerbeyi bıyıklı mehmed paşa'nın kabri, yaklaşık beş asırdır ilgisizliğe terk edilmiş durumda. tarihi mezar bakımsızlığıyla dikkat çekiyor.

di̇yarbakir(souml;z)-diyarbakır'ın osmanlı devleti hacirc;kimiyetine girmesinde en önemli isimlerden biri olan, şehrin ilk osmanlı beylerbeyi bıyıklı mehmed paşa'nın kabri, aradan geçen yaklaşık beş asra rağmen bugün sessizce ilgisizliğe terk edilmiş durumda. 1515 yılında diyarbakır'ın osmanlı devleti'ne katılmasının ardından şehrin ilk beylerbeyi olarak görevlendirilen bıyıklı mehmed paşa, yalnızca askericirc; başarılarıyla değil, şehirde inşa ettirdiği ilk osmanlı camisiyle de tarihe geçti. halk arasında kurşunlu cami olarak bilinen ve kendi adıyla anılan fatih paşa camii'ni yaptıran mehmed paşa, vasiyeti üzerine vefatından sonra caminin haziresine defnedildi. bugün ziyaretçilere açık olan kabri, tarihicirc; önemine rağmen bakımsız görüntüsüyle dikkat çekiyor. kabrin hemen yanında tebriz fatihi ouml;zdemiroğlu osman paşa'nın türbesi bulunurken, bıyıklı mehmed paşa'nın mezarı ise herhangi bir koruma yapısından yoksun şekilde açık alanda yer alıyor. bazı kaynaklarda mezarının üzerinde geçmişte bir türbe bulunduğu ileri sürülse de, bu iddiayı doğrulayacak herhangi bir arşiv belgesine ulaşılamadı. mezar taşının önemli bölümü kayboldu şehir araştırmaları merkezi kurucusu, araştırmacı-yazar mehmet ali abakay, gazetemize yaptığı özel açıklamada, yıllar önce yaptıkları araştırmalarda mezarın hem baş hem de ayak taşıyla birlikte görüldüğü eski fotoğraflara ulaştıklarını belirtti. abakay, bugün ise ayak taşına ait parçaların büyük ölçüde kaybolduğunu ifade ederek şunları söyledi: quot;arşivimizde bulunan eski fotoğraflarda mezarın iki taşı da sağlam şekilde görülmektedir. günümüzde ise yalnızca ayak taşına ait üst bölümün küçük bir kısmı kalmıştır. tarihicirc; miras açısından bu büyük bir kayıptır.quot; i̇lk kez mezar kitabesi çözüldü mezarın herhangi bir tanıtım levhasına sahip olmadığını belirten abakay, mezar taşı kitabesinin her iki yüzünü okuyarak günümüz türkçesine çevirdiklerini söyledi. abakay, ouml;zdemiroğlu osman paşa'nın türbesinde olduğu gibi fatih paşa camii'nin banisi bıyıklı mehmed paşa için de bilgilendirici bir tanıtım levhası hazırlanması gerektiğini vurguladı. ayrıca kırık durumda bulunan ayak taşı kitabesinin, arşiv fotoğrafları esas alınarak aslına uygun biçimde yeniden ihya edilmesinin mümkün olduğunu belirten abakay, restorasyon çalışmalarında kullanılabilecek tüm bilgi ve belgelerin şehir araştırmaları merkezi arşivinde bulunduğunu ifade etti. quot;bu mezar, diyarbakır'ın osmanlı hafızasıdırquot; diyarbakır'ın osmanlı dönemindeki ilk beylerbeyi ve ilk valisi olan bıyıklı mehmed paşa'nın kabrinin hak ettiği değeri görmediğini dile getiren mehmet ali abakay, şu değerlendirmede bulundu: quot;diyarbakır'ın osmanlı dönemindeki ilk beylerbeyi için gereken yapılmalıdır. şehri fetheden paşanın ilgiden ve alakadan mahrum bırakılmış kabrinin çevresi yeniden düzenlenmeli, koruma altına alınmalı ve gelecek nesillere yakışır şekilde yaşatılmalıdır.quot; quot;i̇kinci fetih bıyıklı mehmed paşa ile gerçekleştiquot; fethin tarihicirc; arka planına da dikkat çeken abakay, şu bilgileri verdi: quot;diyarbekir'in fethini takip eden ikinci fetih, bıyıklı mehmed paşa tarafından osmanlı devleti adına gerçekleştirilmiştir. yavuz sultan selim'in bölgede hacirc;kimiyet kurmasında, heşt behişt müellifi i̇dris-i bitlisicirc;'nin diplomatik girişimleri ve bölgedeki kürt beyleriyle kurduğu ittifaklar büyük rol oynamıştır. bu süreçte birçok beylik osmanlı idaresine bağlanarak sancak statüsüne kavuşmuştur.quot; abakay, kuşatmanın ardından diyarbakır'ın yanı sıra mardin ve çevresinin de osmanlı topraklarına katıldığını hatırlatarak, fatih paşa'nın mezarının korunmasının yalnızca bir kabri muhafaza etmek değil, aynı zamanda anadolu tarihinin önemli bir safhasını yaşatmak anlamına geldiğini söyledi. valiliğe çağrı şehir araştırmaları merkezi olarak konuya ilişkin bütün belge ve fotoğrafları kamuoyuyla paylaştıklarını belirten abakay, diyarbakır valisi murat zorluoğlu başta olmak üzere ilgili kurumların konuya sahip çıkmasını beklediklerini ifade etti. quot;paşaya gösterilecek vefa, diyarbakır'ın tarihine gösterilecek saygıdır. kabrin çevresi düzenlenmeli, koruma altına alınmalı ve tarihicirc; kimliğine uygun şekilde ihya edilmelidir.quot; uuml;ç ayaklı araştırma merkezi türkiye'de şehir tarihi alanında örnek gösterilen diyarbakır şehir araştırmaları merkezi'nin yalnızca diyarbakır ile sınırlı olmadığını ifade eden abakay, merkezin üç ana bölümden oluştuğunu söyledi. bunlardan ilkinin diyarbakır şehir araştırmaları merkezi, ikincisinin türkiye şehir araştırmaları, üçüncüsünün ise asya, afrika, avrupa ve amerika kıtalarındaki şehirleri kapsayan dünya şehir araştırmaları bölümü olduğunu belirten abakay, bu yapının türkiye'de ilk olma özelliği taşıdığını ifade etti. beş asırlık mezar taşının tercümesi araştırmalar kapsamında bıyıklı mehmed paşa'nın mezar kitabesi de ilk kez okunarak günümüz türkçesine kazandırıldı. mezar taşının ön yüzü quot;dünya yurdundan ebedicirc; acirc;leme göç etti. kılıç sahibi, cömert ve ihsan sahibi merhum mehmet paşa'dır. allah ona rahmet etsin, günahlarını bağışlasın. mahşer ve hesap gününe kadar kabrini nuruyla aydınlatsın.quot; arka yüzü quot;diyarbekir'in emiri (valisi). allah onu ve diyarbekir'i hileden, fitneden, yağma ve düşman tuzaklarından muhafaza etsin. hicricirc; 24 muharrem 928 salı gecesi vefat etti.quot; tarihicirc; mirasa vefa çağrısı yaklaşık beş asırdır fatih paşa camii haziresinde bulunan bıyıklı mehmed paşa'nın kabri, bugün yalnızca bir mezar değil; diyarbakır'ın osmanlı dönemine geçişini simgeleyen en önemli tarihicirc; tanıklıklardan biri olarak kabul ediliyor. şehir araştırmaları merkezi, tarihicirc; belge ve fotoğraflarla ortaya koyduğu tespitlerin ardından, mezarın korunması, eksik mezar taşlarının aslına uygun şekilde ihya edilmesi, tanıtım levhasının hazırlanması ve çevre düzenlemesinin yapılması için ilgili kurumların harekete geçmesini bekliyor. böylece diyarbakır'ın fethinde ve osmanlı idaresinin bölgede teşkilatlanmasında büyük rol oynayan ilk beylerbeyi bıyıklı mehmed paşa'nın hatırasının gelecek nesillere layıkıyla aktarılması hedefleniyor.