Ege Saati/ Turgay Kılıç- 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, Temmuz 2024 yılı itibarıyla bir değişikliğe gitti ve sahipsiz sokak hayvanlarının bakımı, belediyelerin görevi olduğu ve belediyelerin barınak oluşturulması gibi önemli konuları kapsıyor. Bu düzenleme 30 Temmuz 2024 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edildi, 2 Ağustos 2024 tarihinde ise Resmi Gazete’de yayımlanarak yürülüğe girdi. Ayrıca İçişleri Bakanlığının talimatıyla Valilikler üzerinden de bazı muhtarlıklara gönderilen, “Aralık 2028 yılına kadar sokaktaki sahipsiz köpeklerin toplatılarak barınaklara konulması” talimatı, İzmir’in çeşitli noktalarında hayvanseverler tarafından tepkiyle karşılık verildi. Hayvanseverler, toplatılan köpeklerin barınaklarda tehlikeyle burun buruna geldiğine dikkati çekiyor. Ege Saati Gazetesi’ne konuşan Hayvan Hakları Savunucusu Av. Bilge Berk, “belediyelere ‘sahipsiz köpekleri toplamadın’ diye ceza kesmiyorlar. TCK’nın 257. maddesi uyarınca ‘görevi kötüye kullanma’dan ceza kesiliyorlar” diyerek bu talimatın “hukukta yeri olmadığına” işaret etti.

24 Haziran 2004 tarihli ve 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu hükümlerinin uygulanmasının denetlenmesi ve denetim elemanlarının niteliklerine ilişkin usul ve esaslarınca hazırlandı. Bu yasanın 1. maddesinin b) bendinde yer alan “sahipsiz hayvanların toplanması, rehabilitasyonu, hayvan bakımevlerinde barındırılması, sahiplendirilmesi ve sahiplenmesi ile bu hayvanların insan, hayvan ve çevre sağlığına verebileceği olumsuz etkileri önlemeye yönelik alınacak tedbirleri”nin yanı sıra hayvanların sokakta toplatılarak barınaklarda ölüme terk edildiği, birçok hayvan severin de tepkisine yol açtı.

Ayrıca Hayvan Hakları Savunucuları, son iki yıldır İzmir’in çeşitli noktalarında bir araya gelerek basın açıklaması yapıyor, hayvanların barınaklarda tehdit altında olduklarını sık sık dile getiriyor. Sokaktaki köpeklerin barınaklarda sağlıksız bir ortamda yaşadıklarını belirten aktivistler, köpeklerin ‘kısırlaştırılması’ bilgisi üzerine toplatılıp barınaklarda uyutularak öldürüldüğü iddia ediliyor.

Talimatlar bazı muhtarlıklara gönderilmiş

İçişleri Bakanlığı, valiliklere gönderdiği talimatta, sokakta bulunan sahipsiz köpeklerin toplatılmasını istedi. Valilikler ise bunları ise sadece bazı muhtarlıklara gönderildiği belirtiliyor. Ege Saati’ne konuşan Av. Bilge Berk, gönderilen talimata uymayan belediye başkanları hakkında kanunda ‘hapis cezası’ olarak yazılsa da, asıl ceza “hayvanların toplatılması için verilen bütçenin, başka bir amaçla kullanılması” üzerine verileceğine dikkati çekiliyor.

Av. Bilge Berk, bu talimatta “iddianame”nin olmadığına işaret ederek “Bu konuda hazırlanmış bir iddianame yok. Gönderilen talimatla ‘köpekleri toplamadı diye’ belediyeye ceza kesilmez. Zaten hukuka uygun değil. Sadece Türk Ceza Kanunu’nun 257. maddesi gereğince ‘göreve aykırı hareket veya görevi ihmal şekillerinde işlenebilir ve altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörür” maddesi üzerinden ceza kesilir. Bu sebeple de bazı belediyelere soruşturma izni verildi. Bir belediye hiçbir şekilde bakımevi yaptırmadığı için ön soruşturma izni verilmiş. Kanun da bakım evinin aldığı köpeği, eğer bakımevi başka yere bırakırsa açık bir ceza var. Yoksa ‘köpek toplamadı’ diye bir açık ceza, hüküm yok. Bu yaptırımla bir baskı var. Kaç köpek toplatıldı, nereye toplatıldı gibi rapor isteniyor. Şayet toplatılmazsa para cezası vermesi gibi hüküm yok. Tabii ki buna ilişkin soruşturma cezası olduğu için, ‘görevi kötüye kullanma, görevi yerine getirmeme’ gibi var olan tehditli suçlardan ceza kesilebilir” ifadelerini kullandı.

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin Mart 2025 yılı verilene göre; Sahipsiz Köpek Popülasyonu Yönetimi İzmir Eylem Planı kapsamında 11 ilçede sahipsiz köpeklerin sayımının yapıldığına dair bir açıklama yayımladı. Bu verilere göre ise İzmir’de 15 bin sahipsiz köpeğin bulunduğunu tespit etti. Balçova Belediyesinde ise 2025 yılı verilerine göre, saldırganlık nedeniyle 77 köpeğin öldürüldüğünü ve İzmir’de ise yüzde 38 oranında köpeğin toplatıldığı belirlendi.

‘Barınaklar ‘bakımevi’ statüsünde değil’

Sokaktan toplatılarak tedavisi ve kontrollerinin yapılması için götürülen barınakların “bir bakımevi şartını karşılamadığını” öne süren Av. Berk, “Barınaklar bakımevi statüsüne ulaşmış değil. Kanun ve yönetmelikte aranan ölçütlere de uygun değil bu talimatlar. Bu köpek toplamaları, hukuksuz olarak sürüyor. İhaleyle birlikte gece yarısı toplamalar yapılıyor” dedi.

Ayrıca kenti ve hayvanseverlerin tepkisine yol bir diğer durum ise “52.6 milyonluk ihale” oldu. İzmir Büyükşehir Belediyesi Satın Alma Dairesi Başkanlığınca geçen yıl sokakta yaşayan hayvanların toplanması için 79 milyon 733 bin 900 TL tutarlı ASYA F Medikal ile Şahtem Sondaj Peyzaj Gıda İnş. Ltd. Şti. Ortaklığında yapılmıştı. Aynı belediyenin Temmuz ayı itibarıyla sonuçlanan bu yılki sahipsiz hayvanların yakalanması, nakli ve tedavisi için ise 52 milyon 654 bin 240 TL ihaleyi yine ASYA F Medikal üstlendi.

ASYA F Medikal, yıl sonuna kadar bu görevi yürütecek. Ancak hayvanseverin tepkisi ise bu ihalenin iptal edilmesi ve sokak hayvanlarının toplatılmaması. Hayvanseverler ise bu ihaleye karşı itiraz edeceklerinin altını çiziyor.