1992-1995 yılları arasındaki Bosna Savaşı sırasında, Birleşmiş Milletlerin (BM) "güvenli bölge" ilan ettiği Srebrenitsa, 11 Temmuz 1995'te Ratko Mladic komutasındaki Sırp birlikleri tarafından işgal edildi. İşgalin ardından birkaç gün içinde 8 bin 372 Boşnak erkek sivil depolar, fabrikalar ve ormanlık alanlarda katledildi ve toplu mezarlara gömüldü.

Soykırımın ardından Hollanda'nın Lahey kentindeki eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesinde (ICTY) görülen davalarda Ratko Mladic, aralarında soykırım suçunun da bulunduğu çok sayıda suçtan müebbet hapis cezası aldı. Mladic hakkında verilen bu ceza, 8 Haziran 2021'de görülen temyiz duruşmasında da onandı.

Bosnalı Sırpların savaş dönemindeki siyasi lideri Radovan Karadzic ise Srebrenitsa soykırımı dahil birçok suçtan önce 40 yıl hapse mahkum edildi, daha sonra görülen temyiz davasında cezası müebbete çevrildi.

ICTY'de görülen Srebrenitsa davalarında, eski Sırp yetkililer Ljubisa Beara ile Vujadin Popovic de müebbet hapis cezasına çarptırıldı.

Lahey'deki Uluslararası Adalet Divanı da 2007 yılında, ICTY'den gelen deliller doğrultusunda Srebrenitsa ve çevresinde yaşananları "soykırım" olarak tanıdı.

Mahkeme kararları, aradan geçen 31 yılda kurban yakınlarının acısını hafifletmedi. Yakınlarının cenazelerine hala ulaşamayan aileler, adaletin tam anlamıyla yerini bulmadığını düşünüyor.

ICTY'de görülen Srebrenitsa davalarında Drago Nikolic 35, Radislav Krstic 35, Radivoje Miletic 19, Ljubomir Borovcanin 17, Vidoje Blagojevic 15, Vinko Pandurevic 13 ve Milan Gvero ise 5 yıl hapis cezasına mahkum edildi.

Bosna Hersek Mahkemesinde görülen bir davada ise 13 Temmuz 1995'te yaklaşık 1000 Boşnak sivilin öldürülmesinden suçlu bulunan Milorad Trbic'e 30 yıl hapis cezası verildi. Bugüne kadar farklı mahkemelerde görülen Srebrenitsa davalarında toplam 45 Sırp sanık 699 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Eski Sırbistan Cumhurbaşkanı Slobodan Milosevic de Srebrenitsa'daki soykırımla ilgili yargılanıyordu ancak dava süreci tamamlanmadan cezaevinde hayatını kaybetti.

Srebrenitsa'da Hollandalı BM askerlerinin üs olarak kullandığı akümülatör fabrikasına sığınan Boşnak erkek sivillerin önemli bölümü, fabrikaya giren Sırp birliklerince katledildi. Olayın ardından geçen yıllarda Hollandalı BM askerlerinin soykırımdaki rolü tartışma konusu olurken, çok sayıda sivil toplum kuruluşu Hollanda'yı yaşananların sorumlularından biri olmakla suçladı.

Srebrenitsa'nın işgalinin ardından kaydedilen ve arşivlerde bulunan görüntülerde, Hollandalı komutan Thom Karremans'ın 11 Temmuz 1995'te Ratko Mladic ile görüştüğü anlar yer aldı. Görüntülerde, şehre giren Sırp birliklerine ateş açılması nedeniyle Mladic'in Karremans'ı sorguladığı, daha sonra ise Karremans'a içki ikram ederek birlikte kadeh kaldırdıkları görüldü.

Karremans yaşananlar nedeniyle hiçbir zaman yargılanmazken, Hollanda devleti ise Srebrenitsa soykırımından "kısmen" sorumlu bulundu.

Kurban yakınlarının 2007 yılında açtığı davada Lahey Bölge Mahkemesi, Srebrenitsa'nın işgali sırasında BM bünyesinde görev yapan Hollandalı askerlerin korumasına sığınan 300 Boşnak sivilin Sırplara teslim edilmesinden Hollanda'yı sorumlu tuttu.

Srebrenitsa'da 2022 yılında düzenlenen anma törenine katılan dönemin Hollanda Savunma Bakanı Kajsa Ollongren ise soykırımda yakınlarını kaybeden Boşnak ailelerden resmi olarak özür diledi.

Ollongren, Srebrenitsa'nın korkunç anılarla özdeşleştiğini belirterek, "Güvenli alan sunması gereken BM askerlerine olan güvensizlik de hissediliyor. Bu, zamanla unutulmayacak kadar korkunç bir soykırım ve zaman sizin kaybettiklerinizin acısını asla azaltmayacak." ifadelerini kullandı.

Uluslararası kurumların sivilleri koruma sözü verdiğini hatırlatan Ollongren, "Hollanda da bunlardan biriydi. Her şeye rağmen Srebrenitsa ezip geçildi. Askerlerimiz görevlerini yerine getirmek ve savunmasız insanlara yardım edebilmek için ellerinden geleni yaptı." iddiasında bulundu.

BM Genel Kurulu, 23 Mayıs 2024'te düzenlenen oturumda, 11 Temmuz'un "Srebrenitsa Soykırımı'nı Anma Günü" ilan edilmesini öngören karar tasarısını kabul etti.

Almanya ile Ruanda'nın sunduğu, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 40'tan fazla ülkenin eş sunucu olduğu tasarı, 193 üyeli BM Genel Kurulunda 84 "evet" oyuyla kabul edildi.

Oylamada 68 ülke çekimser kalırken, 19 ülke "hayır" oyu kullandı. Kabul edilen kararda Srebrenitsa soykırımının inkarı ile insanlığa karşı suçların, soykırımın ve savaş suçlularının yüceltilmesi kınandı.

Kararda ayrıca, soykırım kurbanlarının kimliklerinin belirlenmesine ve cenazelerine ulaşılmasına yönelik çalışmaların sürdürülmesinin önemine dikkati çekilirken, henüz yargılanmamış sorumlular hakkında kovuşturmalara devam edilmesi çağrısı yapıldı.

Her yıl 11 Temmuz'da kurbanların anılmasına yönelik etkinliklerin düzenlenmesi ve bilinç ile eğitimi artıracak faaliyetlerin gerçekleştirilmesi de kararda talep edildi.

Kararda, soykırım suçlularının cezalandırılmasının uluslararası hukuk çerçevesinde hiçbir etnik, dini ya da başka bir grup veya toplumu hedef almadığı vurgulanırken, uluslararası hukukun üstünlüğünün önemine işaret edildi.

Srebrenitsa'nın işgalinin ardından otobüs ve kamyonlara bindirilen 8 bin 372 Boşnak, götürüldükleri ormanlık alanlarda, depolarda ve fabrikalarda katledildi. Kurbanların cenazeleri ise bulunmalarını engellemek amacıyla ülkenin farklı bölgelerindeki toplu mezarlara gömüldü.

Savaş sonrasında başlatılan çalışmalar kapsamında toplu mezarlarda bulunan kurbanların kimlikleri tespit edildikçe, her yıl 11 Temmuz'da Potoçari Anıt Mezarlığı'nda düzenlenen törenlerle defnediliyor.

Bugüne kadar Potoçari Anıt Mezarlığı'na 6 bin 772 kurban defnedilirken, 250 kurban ise ailelerinin talebi üzerine yerel mezarlıklarda toprağa verildi. Soykırımda hayatını kaybeden ve cenazesine henüz ulaşılamayan 1000'den fazla kişi bulunuyor.

Srebrenitsa Soykırımı'nın 31. yılında, kimlik tespiti tamamlanan ve ailelerinin onay verdiği 10 soykırım kurbanı daha 11 Temmuz'da Potoçari Anıt Mezarlığı'nda düzenlenecek törenle defnedilecek.