ABD Başkanı Donald Trump, yapay zekâ veri merkezlerinin artan elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla teknoloji şirketleri ile enerji üreticilerinin yeni enerji altyapılarını finanse etmesini öngören gönüllü bir taahhüt programı açıkladı. Plan, veri merkezlerinin şebeke üzerindeki yükünü tüketicilere yansıtmamayı hedeflese de uzmanlar uygulamanın bağlayıcı olmaması nedeniyle etkisi konusunda şüphelerini dile getiriyor. Yeni girişim, yapay zekâ yatırımlarının hız kazandığı dönemde artan elektrik tüketimiyle ilgili tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Teknoloji Şirketleri Enerji Altyapısını Kendileri Finanse Edebilecek

Trump, ABD Çevre Koruma Ajansı’nın (EPA) düzenlediği etkinlikte yaptığı açıklamada büyük teknoloji şirketlerinin elektrik şebekesine getirdikleri ek yükü karşılayacak enerji altyapısını finanse etmeyi veya doğrudan inşa etmeyi gönüllü olarak kabul ettiğini söyledi. Programa göre veri merkezi yatırımı yapan şirketler ihtiyaç duydukları elektrik üretim kapasitesini kendi kaynaklarıyla oluşturabilecek.

ABD yönetimi, yapay zekâ alanında Çin ile süren rekabet kapsamında veri merkezi yatırımlarını stratejik öncelik olarak görüyor. Son yıllarda büyük dil modelleri, üretken yapay zekâ hizmetleri ve yüksek performanslı bilgi işlem sistemleri nedeniyle veri merkezlerinin enerji tüketimi önemli ölçüde arttı. Doğrudan cevap vermek gerekirse, açıklanan plan veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu yeni elektrik kapasitesinin kamu yerine özel sektör tarafından finanse edilmesini amaçlıyor.

Trump, bazı yerel toplulukların veri merkezi yatırımlarını ekonomik fırsat olarak değerlendirdiğini belirterek yeni tesislerin istihdam ve yatırım sağlayacağını savundu. Açıklamaya göre şirketlerin kendi elektrik santrallerini kurabilmelerinin de önü açılacak.

Enerji politikaları ve tüketici hakları alanında faaliyet gösteren kuruluşlar ise açıklanan taahhüdün yasal yaptırım içermediğine dikkat çekiyor. Climate Power danışmanı Jesse Lee, planı “yalnızca sözlü bir vaat” olarak nitelendirerek teknoloji şirketlerinin elektrik maliyetlerini gerçekten üstlenmesini zorunlu kılan herhangi bir mekanizmanın bulunmadığını ifade etti.

Eleştirilerin odağında veri merkezlerinin hızla artan elektrik talebi yer alıyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi’nin (EIA) tahminlerine göre konut elektrik fiyatlarının 2026 yılında ortalama yüzde 5,1, 2027 yılında ise yüzde 2,4 artması bekleniyor. Aynı dönemde birçok eyalette veri merkezi projeleri nedeniyle düzenlenen halk toplantılarında çevresel etkiler, gürültü, su tüketimi ve elektrik faturaları önemli tartışma başlıkları hâline geldi.

Doğrudan cevap vermek gerekirse, gönüllü taahhüt programı teknoloji şirketlerinin mali yükümlülüklerini hukuki olarak garanti altına almadığı için tüketicilerin elektrik faturalarının artmasını tek başına engelleyecek bir mekanizma sunmuyor.

Sektör temsilcileri ise veri merkezlerinin yalnızca yapay zekâ uygulamalarına değil, dijital bankacılık, uzaktan sağlık hizmetleri, çevrim içi eğitim, bulut bilişim ve hava trafik kontrolü gibi kritik hizmetlere de altyapı sağladığını vurguluyor. Data Center Coalition Başkanı Josh Levi, veri merkezlerinin modern dijital ekonominin temel bileşenlerinden biri olduğunu belirtiyor.

ABD’deki tartışmaların merkezinde ülkenin en büyük elektrik şebekesi operatörlerinden PJM Interconnection bulunuyor. Yaklaşık 67 milyon kişiye hizmet veren PJM, hızla artan elektrik talebi, eski santrallerin devreden çıkarılması, iletim hattı kapasitesi ve yeni altyapı yatırımlarındaki gecikmeler nedeniyle ciddi baskı altında bulunuyor. Son kapasite piyasası ihalesinde veri merkezlerinin yaklaşık 6,3 milyar dolarlık kapasite maliyetinden sorumlu olduğu, bunun toplam maliyetin yaklaşık yüzde 40’ına karşılık geldiği belirtiliyor. Uzmanlar, bu maliyetlerin zaman içinde elektrik tarifelerine yansıma ihtimalinin yüksek olduğuna dikkat çekiyor.

Yapay zekâ veri merkezlerinin küresel ölçekte hızla yaygınlaşması, yalnızca ABD’de değil Avrupa ve Asya’da da enerji planlamasını yeniden şekillendiriyor. Elektrik şebekelerinin modernizasyonu, yeni üretim kapasitesi, yenilenebilir enerji yatırımları ve nükleer enerji seçenekleri önümüzdeki yıllarda yapay zekâ ekosisteminin sürdürülebilir büyümesini belirleyecek en kritik başlıklar arasında yer alacak.