Son kırk yılda dünyanın farklı coğrafyalarında aynı soruyla karşılaştım:

Bu sorunun peşinden diplomat olarak Ankara, Pekin, Brüksel ve Paris’te; OECD ve Uluslararası Enerji Ajansı’nda; uluslararası şirketlerin yönetim kurullarında ve yatırımcılarla yaptığım sayısız görüşmede koştum.

Şunu gördüm: Kalıcı refahın tek bir sihirli formülü yok.

Ama başarısızlığın ortak bir nedeni var.

Sanayiyi konuşurken enerjiyi unutuyoruz.

İklim değişikliğini konuşurken rekabet gücünü.

Sonunda herkes kendi alanında haklı oluyor fakat ülke bir bütün olarak istediği sıçramayı gerçekleştiremiyor.

Bugün Türkiye’nin karşı karşıya olduğu temel mesele de budur.

Dünya yeni bir rekabet dönemine giriyor

Küresel ekonomi yeni bir döneme adım atıyor.

Serbest ticaretin yerini giderek ekonomik güvenlik, tedarik zinciri dayanıklılığı ve jeoekonomik rekabet alıyor.

ABD stratejik sektörlerini yeniden ayağa kaldırıyor.

Çin teknoloji ve üretimde küresel liderlik hedefini büyütüyor.

Hindistan yeni üretim merkezi olmayı hedefliyor.

Körfez ülkeleri petrol gelirlerini yapay zekaya, lojistiğe ve ileri teknolojiye dönüştürüyor.

Artık ülkeler yalnızca mal ihraç etmiyor.

Bu yeni dünyada rekabet yalnızca fabrikalarda değil; laboratuvarlarda, veri merkezlerinde, üniversitelerde ve finans piyasalarında kazanılıyor.

Türkiye’nin güçlü bir temeli var

Türkiye son yirmi yılda küçümsenmeyecek başarılar elde etti.

Savunma sanayiinde ulaşılan seviye uluslararası saygı görüyor.

Otomotiv, beyaz eşya ve makine sanayii küresel değer zincirlerine entegre oldu.

Karadeniz doğal gazı enerji güvenliği açısından stratejik bir kazanım oldu.

Yenilenebilir enerji yatırımları hızlandı.

Nükleer enerji programı geleceğe yönelik önemli bir adımdır.

Ulaşım ve lojistik altyapısında büyük yatırımlar yapıldı.

Bütün bunlar inkâr edilemez kazanımlardır.

Ancak mesele yalnızca bugüne kadar yapılanlar değildir.

Mesele, bunların üzerine nasıl daha rekabetçi bir ekonomi inşa edeceğimizdir.

Artık yeni bir sıçrama dönemine ihtiyaç var.

Sanayi 5.0 ve erken sanayisizleşme riski

Yeni çağın adı yalnızca dijital dönüşüm değildir.

İnsan ile yapay zekanın, üretim ile verinin, enerji ile sürdürülebilirliğin birlikte yönetildiği yeni bir üretim modeli.

Fabrikalar artık sadece üretim yapmıyor.

Çünkü aynı anda başka bir riskle de karşı karşıyayız:

İmalat sanayisinin ekonomideki ağırlığı henüz yüksek gelir seviyesine ulaşmadan gerilerse, ülkeler orta gelir tuzağından çıkmakta zorlanıyor.

Bu nedenle Türkiye’nin daha az değil, daha akıllı sanayiye ihtiyacı var.

Rekabet gücü enerjiyle başlıyor

Enerji artık yalnızca bir maliyet kalemi değildir.

Rakibiniz elektriği sizden yüzde yirmi daha ucuza kullanıyorsa, çoğu zaman vergi teşviklerinden çok daha büyük bir avantaja sahiptir.

Bugün Almanya’nın yaşadığı deneyim bunun önemli bir örneğidir.

Yükselen enerji maliyetleri, Avrupa sanayisinin rekabet gücü üzerinde ciddi baskı oluşturdu.

Enerji fiyatları artık yalnızca faturaları değil; yatırım kararlarını, fabrika yer seçimlerini ve ihracat kapasitesini de belirliyor.

Türkiye’nin yenilenebilir enerji, doğal gaz, nükleer enerji ve enerji verimliliği alanlarında attığı adımlar doğru yöndedir.

Şimdi hedef, enerjiyi yalnızca güvenli değil, aynı zamanda rekabetçi maliyetle sunabilmektir.

Sermayenin maliyeti de rekabet gücüdür

Yüksek faiz sadece Merkez Bankası’nın konusu değildir.

Yüksek risk primi sadece finans piyasalarının sorunu değildir.

Yüksek borçlanma maliyeti, sanayicinin yatırım iştahını azaltır.

Yatırımcı artık yalnızca getiriye bakmıyor.

Ucuz sermaye ile ucuz enerji birlikte düşünüldüğünde gerçek rekabet avantajı ortaya çıkıyor.

Yapay zeka ve yeşil dönüşüm aynı hikâyedir

Yapay zeka yalnızca teknoloji şirketlerinin meselesi değildir.

Bütün sektörleri yeniden şekillendiriyor.

Aynı şekilde iklim değişikliği de artık yalnızca çevrecilerin gündemi değildir.

Bunların tamamı artık rekabet gücünün bir parçasıdır.

Ekolojik büyüme ile ekonomik büyüme birbirine rakip değil; birbirini tamamlayan iki hedeftir.

Neden “Öğütçü Rekabet Güçlendirme Stratejisi”?

Yıllardır enerji, jeoekonomi, uluslararası yatırım ve rekabet üzerine çalışırken ulaştığım sonuç şudur:

Türkiye’nin ihtiyacı yeni bir teşvik paketi değil ortak bir rekabet mimarisidir.

Bu nedenle önerdiğim çerçeveyi “Öğütçü Rekabet Güçlendirme Stratejisi” olarak adlandırıyorum.

Bu isim kişisel bir iddia değil, fikirlerin tartışılmasını kolaylaştıran kavramsal bir çerçevedir.

Porter denildiğinde rekabet stratejisi akla gelir.

Benim amacım da Türkiye’nin rekabet meselesini sanayi, enerji, finans, teknoloji, eğitim ve jeoekonomiyi aynı potada buluşturan bütüncül bir bakış açısıyla ele almaktır.

İlk 10 adım

Bu çerçevenin ilk 10 önceliği şunlardır:

Ancak asıl mesele bu başlıkların her birini ayrı ayrı uygulamak değildir.

Asıl mesele, bunları birbirini tamamlayan bütünleşik bir millî rekabet stratejisinin parçaları hâline getirmektir.

Bir sonuç değil, bir başlangıç

Bugün Ege Bölgesi Sanayi Odası’nda ilk kez ana hatlarını paylaşacağım bu yaklaşım tamamlanmış bir model değildir.

Bu on başlık zaman içinde geliştirilecek, zenginleştirilecek ve somut politika önerileriyle desteklenecektir.

Amacım bir slogan üretmek değil; Türkiye’nin ikinci yüzyılında uzun vadeli rekabet gücünü artıracak ortak bir düşünce zemini oluşturmaktır.

Cumhuriyet’in ilk yüzyılı devletin ve sanayinin inşa edildiği dönemdi.

İkinci yüzyıl ise rekabet kapasitesinin inşa edildiği dönem olmalıdır.

Şimdi bunları ortak bir vizyon etrafında birleştirme zamanı.

Eğer bu çalışma Türkiye’nin rekabet gücü üzerine daha nitelikli, daha uzun vadeli ve daha bütüncül bir tartışmanın başlamasına katkı sağlayabilirse, Öğütçü Rekabet Güçlendirme Stratejisi amacına ulaşmış olacaktır.