Ukrayna Rusya'nın en zengin kadını Tatyana Kim'in kontrolündeki e-ticaret devi Wildberries'in altyapısına yönelik sistematik saldırılarını sürdürürken, çok sayıda İHA 24 Temmuz Cuma günü Rusya'nın St. Petersburg şehrindeki iki dev depoya çarptı. Son bir hafta içinde Ukrayna İHA'ları, Wildberries'in en büyük yedi dağıtım merkezini imha etti. Bu saldırılar sonucu çıkan büyük yangınlarda şimdiye kadar en az sekiz sivil hayatını kaybetti, onlarca kişi de yaralandı.

Rusya'nın Amazon'u olarak bilinen Wildberries'e yönelik saldırılar bir hafta önce başladı. İlk hedefler, Rusya'nın orta kesimlerindeki ve Moskova'nın dışındaki Elektrostal'daki dağıtım merkezleri oldu. Ardından 22 Temmuz'da Kırım yakınlarındaki Krasnodar ve Stavropol'de yeni saldırılar düzenlendi. St. Petersburg'daki son iki saldırıyla birlikte Wildberries'in en büyük merkezlerinin yarısından fazlası gökyüzünü kaplayan siyah dumanlar eşliğinde kullanılamaz hale geldi.

50 yaşındaki Tatyana Kim saldırı sonrasında Telegram hesabından yaptığı açıklamada son yangınlarda can kaybı yaşanmadığını belirtti. Geçen hafta başında ise, "Sıradan insanlara, çalışanlarımıza ve sadece işimizi yapan bizlere yönelik saldırıların yarattığı tüm duygu ve hisleri anlatacak kelime bulamıyorum" ifadelerini kullanmıştı. Kim ayrıca, "İnsanların yararı için yaptığımız işi sürdürmeliyiz" diyerek, hayatını kaybeden her çalışanın ailesine 2 milyon ruble (25 bin500 ABD doları), ağır yaralanan çalışanlara ise bunun yarısı kadar ödeme yapılacağını açıkladı. Wildberries'in 48 bin çalışanı bulunuyor. Forbes tahminlerine göre şirket, 2024 yılında yaklaşık 9 milyar dolar (840 milyar ruble) gelir elde etti. Doğrulanmış bilgilere göre ise 2025 satışları 15 milyar dolara ulaştı. Saldırılardan önce Forbes'un taminine göre Kim'in servetini 8,1 milyar dolardı ve Rusya'nın en zengin kadını olarak gösteriliyordu.

Ukrayna'ya göre askeri ürünlerin dağıtımını yapıyor

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy saldırıları memnuniyetle karşıladı ve Rusya'nın derinliklerindeki bu depoların meşru askeri hedefler olduğunu söyledi. Zelenskiy'ye göre Wildberries İHA'lar, navigasyon sistemleri, çelik yelekler ile Vladimir Putin'in dört yıldır süren operasyonunu anan bayraklar ve armalar gibi çok sayıda askeri ürünün satış ve dağıtımını mümkün kılıyor. Saldırılar aynı zamanda Rusya'nın Odessa ve Mikolayiv'deki Nova Poshta'ya ait dağıtım terminallerine düzenlediği saldırılara misilleme olarak da değerlendiriliyor. Kiev Ekonomi Okulu'nun bu yıl yayımladığı bir rapora göre Rusya, Ukrayna'da 92 fabrika ve depoyu yok etti.

Ukrayna'nın İHA komutanı Robert Brovdi, Telegram üzerinden yaptığı paylaşımda saldırıların yalnızca Rus lojistik ağlarını zayıflatmayı değil, aynı zamanda Rus toplumunun psikolojisini hedef aldığını belirtti. Brovdi, "Amaç, saldırgan devletin itaatkar nüfusu için barış zamanındaki rahat yaşam yanılsamasını birkaç saniye içinde yok etmektir" ifadelerini kullandı.

Zarar 1,3 milyar doları aştı

Son saldırı dalgasından önce Moscow Times, Wildberries altyapısının uğradığı zararın 1,3 milyar doları aştığını tahmin ediyordu. Daha geniş çaplı saldırı ihtimalini öngören Wildberries'in rakipleri Ozon ve Yandex de bu hafta satıcılarla yaptıkları sözleşmeleri değiştirerek, depolardaki ürünlerin yangın nedeniyle zarar görmesi durumunda sorumluluk kabul etmeyeceklerini belirtti.

Bu gelişmeler eski İngilizce öğretmeni olan ve şirketi 2004 yılında, 28 yaşındayken doğum iznindeyken kuran Tatyana Kim'in karşılaştığı son zorluk oldu. Kim işe, Almanya'nın e-ticaret sitesi Otto'dan toplu halde kıyafet satın alıp Rusya'da yeniden satarak başladı. İlk dağıtım merkezi kendi dairesiydi. Haberlere göre 2011 yılında müşterilerin sipariş ettikleri kıyafetleri deneyebilecekleri teslim noktaları kurmaya başladı. 2014'te ise Amazon benzeri bir pazar yeri modeli başlatarak bugün sayıları 88 bini aşan satıcıların kendi internet sitesi üzerinden satış yapmasına olanak tanıdı.

Bu saldırı dalgasından önce Wildberries için en çalkantılı yıl 2024 oldu. Kim'in artık eski eşi olan Vladislav Bakalçuk, silahlı kişilerle birlikte Wildberries'in Moskova merkezine baskın düzenlemiş, Kim bunu şirketi ele geçirmeye yönelik başarısız bir girişim olarak nitelendirmişti. Olay sırasında aralarında Wildberries'in iki güvenlik görevlisinin de bulunduğu birçok kişi vurulmuş, iki güvenlik görevlisi hayatını kaybetmişti.

Aynı yıl Kim, Wildberries'i reklam şirketi Russ Outdoor ile birleştirdi. Forbes'un o dönemdeki haberine göre Kim, şirketteki yüzde 99 hissesinin yaklaşık üçte birinden vazgeçti (Bakalçuk'un payı yüzde 1'di). Anlaşma Amazon, Alibaba ve SoftBank'a Rus bir rakip oluşturma vizyonu nedeniyle Rusya lideri Putin'in onayını aldı. Sekiz ülkede faaliyet gösteren Wildberries, 2025 yılında Afrika'ya açılacağını duyurmuştu. Ancak Ukrayna'nın saldırıları Kim'i dağıtım ağını yeniden kurmaya zorladığından, bu planlar şimdilik askıya alınmış olabilir.

Depolar ne kadar güvenli?

Sigorta şirketi Zurich North America'nın bir raporuna göre dev depoların güvenliği ve etkinliği yeniden değerlendirilmeli. Son yıllarda inşa edilen mega depolar, etkili yangın söndürmeye izin vermeyecek kadar büyük ve yoğun hale geldi. Bazılarının kapladığı alan 30 futbol sahasına, çatı yüksekliği ise yaklaşık 14 metreye ulaşıyor. Otomatik toplama ve ayıklama sistemlerini kolaylaştıran dar koridorlar ise itfaiyecilerin yanan ürünlere ulaşmasını zorlaştırıyor. Ayrıca depolardaki yanıcı plastikler, aerosol ürünler ve lityum iyon piller de yangın riskini artırıyor. Pitzer College'da çevresel analiz profesörü olan Susan Phillips, geçen hafta yayımladığı yazıda bu eğilimlerin, Los Angeles yakınlarındaki Doyle Heights deposunda çıkan son yangın da dahil olmak üzere ABD'deki benzer depo yangınlarının büyümesine katkıda bulunduğunu belirtti.

Kommersant gazetesinin haberine göre Kim, depolarının sigortalı olduğunu ancak poliçelerin İHA saldırılarını ve terör saldırılarını kapsamadığını söyledi. Kim, çarşamba günü Telegram hesabında Wildberries'in günde 7 milyon müşteri siparişini teslim etmeyi sürdürebilmek için ürünleri diğer depolara yeniden dağıttığını yazdı. "Bunun da üstesinden geleceğiz." ifadelerini kullandı. Ancak Ukrayna'nın İHA birliklerinin farklı planları olabilir.