Yaklaşık 800 yıldır Büyük Zap Vadisi'ne hakim konumda ayakta kalmayı başaran tarihi yapı, yıllardır kapsamlı bir koruma ve restorasyon çalışmasını bekliyor.

Van Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Necdet Takva, tarihi yapıyı yeniden ziyaret ettiğini belirterek, “Şehrimizin en eski inanç mekanlarından biri olan Başkale Albayrak'taki Aziz Bartalomeus Kilisesi, bütün ihtişamıyla koruma ve restorasyon bekliyor. Yaklaşık 800 yıldır zamana direniyor. Tahammül tükeniyor. Artık el atılması, sırt verilmesi gerekiyor” ifadelerini kullandı.

KÜLTÜR MİRASININ EN ÖNEMLİ YAPILARINDAN BİRİ

Başkale ilçesine bağlı Albayrak Mahallesi'nde, Büyük Zap Vadisi'ne bakan hakim bir tepe üzerine inşa edilen Aziz Bartalomeus Kilisesi, bölgenin en önemli yapıları arasında yer alıyor. Hristiyan geleneğine göre kilise, Hz. İsa'nın on iki havarisinden biri olan Aziz Bartalomeus'un mezarının bulunduğu noktaya inşa edildi.

Her ne kadar ilk yapının 4. yüzyılda inşa edildiğine inanılsa da, günümüze ulaşan yapı topluluğunun mimari özellikleri ve tarihi kaynaklar, kilise ile ona bitişik jamatun bölümünün 13. yüzyıl sonları ile 14. yüzyıl başlarında inşa edildiğini ortaya koyuyor.

1457 tarihli bir el yazmasının kolofonunda yapıların Başpapaz Kirakos tarafından süslendiği belirtilirken, tarihi kaynaklara göre kilise 1651 yılında Katolikos Philippe'nin desteğiyle, Vardapet Kirakos'un piskoposluğu döneminde ve dönemin Hakkari Beyi Hüsrev Şerif'in yönetimi sırasında kapsamlı bir onarımdan geçti.

DEPREM SONRASI BÜYÜK HASAR GÖRDÜ

Yüzyıllar boyunca bölgenin önemli dini merkezlerinden biri olarak kullanılan manastır kompleksi, 1966 yılında meydana gelen depremde ağır hasar aldı. Özellikle merkezi kubbe, haç kollarının örtüleri ve jamatun bölümünün üst örtüsü yıkıldı. O tarihten bu yana geçen yıllarda yapı, doğa koşulları ve ilgisizlik nedeniyle daha da yıprandı.

MİMARİ AÇIDAN EŞSİZ BİR ESER

Doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen plan üzerine inşa edilen kilisenin batı cephesinde yer alan anıtsal giriş kapısı, yapının en dikkat çekici bölümlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Portal üzerinde iki süvarinin mücadelesini tasvir eden kabartmaların yanı sıra, üst bölümde Tanrı'nın altı meleğin taşıdığı taht üzerinde betimlendiği figürler bulunuyor. Tanrı'nın omuzlarında güvercinler, ayaklarının altında ise aslan figürleri yer alıyor. Bu taş işçiliği, Orta Çağ Ermeni mimarisinin önemli örnekleri arasında gösteriliyor.

Kilise, merkezi kubbeli haç planıyla dikkat çekerken, yanında bulunan kare planlı jamatun ise dört kemer üzerine oturan çapraz tonoz sistemiyle inşa edilmiş durumda. Yapının tamamında düzgün kesme taş malzeme kullanılmış olması dönemin ileri taş işçiliğini gözler önüne seriyor.

KÜLTÜREL MİRAS İÇİN RESTORASYON ÇAĞRISI

Van TSO Başkanı Necdet Takva, Aziz Bartalomeus Kilisesi'nin yalnızca Van'ın değil, Anadolu'nun çok katmanlı kültürel ve inanç mirasının önemli simgelerinden biri olduğuna dikkat çekti. Tarihi yapının, sahip olduğu mimari özellikleri, sanatsal taş işçiliği ve tarihi geçmişiyle kültür turizmine önemli katkılar sunabilecek potansiyele sahip olduğu vurgulandı.

Buna rağmen uzun yıllardır kapsamlı bir restorasyon çalışmasının gerçekleştirilememesi, yapının geleceği açısından endişe yaratıyor.

Van Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Necdet Takva'nın yaptığı çağrı sonrası tarihi mirasın korunmasına yönelik beklentiyi bir kez daha gündeme taşırken, yaklaşık sekiz asırdır Büyük Zap Vadisi'ne bakan tepede ayakta kalmayı başaran Aziz Bartalomeus Kilisesi'nin gelecek nesillere aktarılabilmesi için koruma ve restorasyon çalışmalarının bir an önce başlatılması gerektiği vurgulandı.