Bölgesel gerilimlerin ve küresel ekonomik gelişmelerin etkisi, sınır kenti Van'da ticaret hayatını doğrudan etkiledi. İran ile yaşanan süreç, akaryakıt maliyetlerindeki artış ve İranlı turist sayısındaki düşüş, kentin en önemli gelir kaynaklarından biri olan esnafı zor durumda bıraktı. Özellikle otelcilik, restoran ve perakende sektöründe hissedilen durgunluk, ağır vergi yükleri ve artan işletme maliyetleriyle birleşince birçok işletme faaliyetlerini sürdürmekte güçlük çekti. Kent ekonomisinin can damarı olarak görülen İranlı turist hareketliliğinin azalması, Van çarşılarında önceki yıllardaki canlılığın yerini sessizliğe bırakmasına neden olurken, çok sayıda esnaf da kepenk kapatmak zorunda kaldı. Van ekonomisinde yaşanan bu tabloyu, esnafın karşı karşıya olduğu sorunları ve çözüm beklentilerini aktaran Van Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği Başkanı Eser Adıyaman ile Van'da uzun yıllardır esnaflık yapan Ejder Kaçan, Şehrivan'a önemli değerlendirmelerde bulundu.

ABD-İran savaşı Türkiye’deki tüm esnafı etkilediğini dile getiren Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği Başkanı Eser Adıyaman, “İran-ABD geriliminden dolayı Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla birlikte mazot fiyatlarında yaşanan artış, birçok esnafımızı ürün tedariki ve ulaşım maliyetleri açısından olumsuz etkiledi. Yakıt her şeyin başı olduğu için maliyetler otomatik olarak yükseldi. Maliyetlerin artması da dezavantaj olarak doğrudan esnafımıza yansıdı. Herkes ürününü zamlı almak zorunda kaldı. Bu durum genel olarak Türkiye'deki tüm esnafı etkiledi.” Diye konuştu.

Sınır kenti Van’ın coğrafi konumundan dolayı çok daha etkilendiğini ifade eden Adıyaman, şunları söyledi: “Ama Van esnafını sorarsanız, Van'daki otellerimiz, restoranlarımız ve birçok işletmemiz İranlı turistlere hizmet verdiği için bu süreç bizi daha fazla etkiledi. Savaş nedeniyle İran'da birçok kişiye tatil izni verilmedi. Her yıl Nevruz Bayramı döneminde Van'a akın eden İranlı turistler bu sene gelemedi. Turistlerin gelememesi nedeniyle birçok esnafımız ekonomik olarak büyük zarar gördü. İş yapamadılar, kepenk kapatma noktasına geldiler. Hatta birçok esnafımız kepenk kapattı. Bu süreçten ciddi şekilde etkilendik. Şimdi yavaş yavaş gelmeye başladılar. İnşallah ekonominin düzelmesini temenni ediyoruz” dedi.

Sınır kapılarındaki durgunluğun yanı sıra esnafın sırtındaki yerel mali yüklerin de taşınamaz bir boyuta ulaştığını belirten başkan Adıyaman, yapısal sorunlara değinerek konuşmasını şöyle sürdürdü: “Bunun yanında zaten ağır vergi yükleri nedeniyle küçük esnafımız her geçen gün daha da zorlanıyor. Basit usulün kaldırılmasının ardından esnafımız KDV, stopaj ve damga vergisi gibi yüklerle mücadele ediyor. Ayrıca POS cihazlarında Merkez Bankası'nın belirlediği yüzde 3,5 komisyon oranını ödemekte de tüm esnafımız zorlanıyor. Bunlar da esnafımız açısından önemli dezavantajlar oluşturuyor” şeklinde konuştu.

“İLK ALTI AYDA YAKLAŞIK 900 ESNAF KEPENK İNDİRDİ”

Van'da kaç esnafın kepenk kapattığına dair net verileri paylaşan Adıyaman, ilk altı aydaki acı tabloyu şu rakamlarla açıkladı: “Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği'ne bağlı yaklaşık 400 esnafımız kepenk kapattı. Ancak sadece Birliğimize kayıtlı olanlar bunlar. Bunun dışında vergi levhası olup Odamıza kayıtlı olmayan esnaflar da var. Ayrıca faaliyetini sonlandıran farklı işletmeler de bulunuyor. Ticaret Odası'na kayıtlı şirketleri ve Odamıza kayıtlı olmayan esnafları da hesaba kattığımızda, 2026 yılının ilk altı ayında yaklaşık 800-900 esnafın kepenk indirdiğini düşünüyoruz” ifadelerini kullandı.

PARA BİRİMİNDEKİ DEĞER KAYBI DA VAN’I VURDU

Kepenk kapatmaların arkasındaki bir diğer büyük etkenin ise komşu ülke halkının alım gücünün düşmesi olduğunu ifade eden Başkan Adıyaman, döviz kurundaki dengesizliğe şu sözlerle dikkat çekti: “Şunu da söyleyeyim; İran'ın para birimi riyal. En son baktığım kurlara göre bin Türk Lirası yaklaşık 3 bin 500 riyal civarındaydı. Paralarının değer kaybetmesi nedeniyle İranlı turistlerin Van'da alışveriş yapması da zorlaştı. Tatil yapmakta ve harcama yapmakta daha fazla zorlanıyorlar. Nasıl ki biz Avrupa'ya ya da başka bir ülkeye gittiğimizde, para birimi bizimkinden daha değerli olduğu için alışverişte ve tatilde zorlanıyorsak, onlar da aynı sıkıntıyı yaşıyor. Buna bizim yapabileceğimiz bir şey yok. Bu onların kendi ekonomik şartlarıyla ilgili bir durum.” Diye aktardı.

ADIYAMAN: KÜÇÜK ESNAFI KORUYACAK DÜZENLEMELERİN YAPILMASI GEREKİYOR

Yaşanan tüm bu olumsuzluklara rağmen geleceğe umutla bakmak istediklerini belirten Adıyaman, Van esnafının yeniden ayağa kalkabilmesi için taleplerini şu şekilde sıraladı: “İranlı turistlerin önemi bu süreçte hem esnafımız hem de Van halkı tarafından daha iyi anlaşıldı. Zaten kıymetleri biliniyordu ama bu süreç bunun ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gösterdi. Şimdi yavaş yavaş gelmeye başladılar. Ancak bu kadar gelmeleri yeterli değil. Daha fazla gelmeleri gerekiyor. Bir iki yıl önce Van çarşılarında İranlı turistlerden yürümek neredeyse mümkün olmuyordu. İnşallah yeniden o günlere kavuşuruz. Temennimiz bu yönde. Hükümetimizden beklentimiz ise esnaf için yeni yapılandırmaların hayata geçirilmesi, küçük esnafı koruyacak düzenlemelerin yapılması ve Bağ-Kur prim gün sayısının 9 bin günden 7 bin 200 güne düşürülmesi konusunda verilen sözün yerine getirilmesidir”

Van’da uzun yıllardır esnaflık yapan ve piyasayı yakından gözlemleyen Ejder Kaçan, ise esnafın içinde bulunduğu zor durumu şu sözlerle açıkladı: “Biz bu dönemlerde dükkanda nefes alacak vakit bulamazdık, mal yetiştiremezdik. Kapıköy Sınır Kapısı’ndan binlerce insan giriş yapardı; otellerde yer bulunmaz, sokaklar canlanırdı. Şimdi ise sokaklar bomboş, sınır kapısı açık ama şehre giren çıkan yok. Van esnafı olarak gerçekten çok zor günler geçiriyoruz, günü kurtarmakta bile zorlanıyoruz” şeklinde konuştu.

“TÜMEN DEĞER KAYBETTİ, ALIŞVERİŞ KÜLTÜRÜ AZALDI”

Sadece gelen turist sayısının azalmadığını, bir şekilde kente ulaşanların da alım gücünün ciddi şekilde eridiğini ifade eden Kaçan, "İran para birimi Tümen, TL karşısında inanılmaz bir değer kaybı yaşadı. Eskiden buraya gelen bir İran vatandaşı çok rahat harcama yapabiliyordu, parasının burada bir hükmü, bir karşılığı vardı. Şimdi ise paraları bizim para birimimiz karşısında çok düştü. Kentte gördüğümüz İranlı turistler de artık çok fazla alışveriş yapamıyor. Sadece en temel ihtiyaçlarını, yeme içmelerini karşılayıp ülkelerine geri dönüyorlar. " dedi.

“TEMENNİMİZ ESKİ GÜNLERİMİZE KAVUŞMAMIZDIR”

İranlı turistlerin yeniden Van’da hareketlilik gösterdiğini ifade eden Kaçan, sözlerini şöyle noktaladı: “Son zamanlarda savaş gerilimi azaldı kısmen de olsa Van’ımıza turist akışı sağlandı. Geçtiğimiz yıllara göre yoğun değil ama yine bir hareketlilik gözlemleye biliyoruz. Bizim buradaki temennimiz aslında İranlı turistlerin daha çok gelmesi ve eski günlerimize kavuşmamızdır” ifadeleri kullandı.