Yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte veri ihtiyacı her geçen gün artarken, teknoloji şirketlerinin yeni hedefi bu kez sahaflar oldu. Avrupa'nın birçok ülkesinde eş zamanlı yürütülen toplu kitap alımları ilk etapta sıradan bir ticari faaliyet gibi görünse de, perde arkasında çok daha büyük bir operasyonun yürütüldüğü öne sürülüyor. İddialara göre milyonlarca ikinci el kitap satın alınıyor, sayfa sayfa dijital ortama aktarılıyor ve ardından fiziksel nüshaları tamamen imha ediliyor.

HER ŞEY PEŞ PEŞE GELEN SİPARİŞLERLE ORTAYA ÇIKTI

Sürecin fark edilmesi ise Almanya'daki bir sahafın dikkatini çeken sıra dışı siparişlerle başladı. Mayıs ayında sabaha karşı saniyeler içinde art arda gelen internet siparişleri, ilk başta teknik bir hata sanıldı. Ancak benzer durumun Avrupa'nın farklı ülkelerindeki sahaflarda da yaşandığının anlaşılması üzerine organize bir satın alma ağı ortaya çıktı. Çok sayıda sahafın internet envanteri aynı anda taranırken belirli türdeki kitapların sistematik biçimde satın alındığı belirlendi.

HEDEFTE NADİR ESERLER DEĞİL, UNUTULAN KİTAPLAR VAR

Araştırmalara göre toplu alımların arkasında Kanada merkezli Zoom Books isimli şirket bulunuyor. Şirketin özellikle koleksiyon değeri taşıyan nadir eserleri değil; yıllardır depolarda bekleyen, 1970 sonrası basılmış, ISBN numarasına sahip teknik, akademik, hukuk, ekonomi ve tarih içerikli kitapları tercih ettiği belirtiliyor. Her kitaptan yalnızca bir nüsha satın alınırken, amaç değerli koleksiyon oluşturmak değil, içerikleri dijital ortama aktarmak olarak değerlendiriliyor.

MİLYONLARCA KİTAP DEPOLARDA TOPLANIYOR

İddialara göre satın alınan kitaplar Çekya-Almanya sınırındaki büyük depolara gönderiliyor. Yalnızca Almanya'dan yaklaşık 700 bin, dünya genelinde ise 3 milyona yakın kitabın bu merkezlerde toplandığı belirtiliyor. Depolardan sızan görüntülerde kitapların büyük kasalara gelişigüzel istiflendiği görülürken, uzmanlar bunun kültürel miras açısından endişe verici olduğunu ifade ediyor.

AMAÇ YAPAY ZEKÂYI DAHA AKILLI HALE GETİRMEK

Uzmanlara göre yapay zekâ şirketlerinin bu kitaplara yönelmesinin temel nedeni, internetteki verilerin artık model eğitiminde yetersiz kalmaya başlaması. Eski yemek tariflerinden yerel tarih araştırmalarına, teknik yayınlardan hukuk ve ekonomi metinlerine kadar internette kolayca bulunamayan içerikler, yapay zekâ modelleri için önemli veri kaynağı olarak görülüyor. Şirketler önce kitapları yasal yollarla satın alıyor, ardından yüksek hızlı tarayıcılarla sayfa sayfa dijitalleştiriyor. Tarama tamamlandıktan sonra ise fiziksel kitapların imha edildiği öne sürülüyor.

BENZER UYGULAMALAR FARKLI ÜLKELERDE DE GÖRÜLDÜ

Benzer girişimlerin yalnızca Almanya ile sınırlı olmadığı belirtiliyor. Hollanda'da bir sahafa teknik yayınlardan folklor araştırmalarına kadar uzanan yaklaşık 3 bin kitaplık satın alma listesi gönderildiği aktarılırken, ABD'de ise yapay zekâ şirketi Anthropic'in "Project Panama" kapsamında satın aldığı kitapları tarayıp fiziksel nüshalarını imha ettiği öne sürüldü. ABD'de bazı mahkeme kararlarının bu yöntemi belirli koşullarda "adil kullanım" kapsamında değerlendirmesi de tartışmaları büyüttü.

"KÜLTÜREL MİRAS YOK OLUYOR" UYARISI

Başlangıçta yıllardır satılamayan kitaplarını elden çıkardıkları için memnun olan sahaflar, sürecin gerçek boyutunu gördükten sonra endişelerini dile getirmeye başladı. Uzmanlar, fiziksel nüshaların ortadan kaldırılmasının özellikle az sayıda kopyası kalan eserler açısından geri dönülmez kayıplara yol açabileceğini belirtiyor. Kitapların yalnızca özel şirketlerin dijital veri havuzlarında varlığını sürdürmesinin, kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması açısından ciddi risk oluşturduğu ifade ediliyor.