Kayseri'de iş dünyasının ve KOBİ'lerin geleceğini yakından ilgilendiren çok çarpıcı bir finansal analiz yayımlandı. Kayseri Şehir Endeksleri (KAŞE) Faz-2 Raporu kapsamında, şehirdeki imalat sanayisinde faaliyet gösteren mikro, küçük, orta ve büyük ölçekli firmaların 2006-2023 yılları arasındaki finansal hareketleri yapay zeka algoritmalarıyla incelendi.

Gelişmiş makine öğrenmesi modelleriyle yapılan analizler, Kayserili firmaların 'küçük' kalmaktan kurtulup 'orta' ölçeğe geçerken ya da 'orta' ölçekten 'büyük' bir dünya şirketine dönüşmeye çalışırken ciddi bir finansal tuzağa düştüğünü ortaya çıkardı. Uzmanlar bu duruma ekonomi literatüründe 'Küçük Ölçek Paradoksu' ve 'Orta Ölçek Tuzağı' adını veriyor.

Yapay zekanın şirket bilançoları üzerinden yaptığı tespite göre, Kayseri'deki KOBİ'lerin en büyük ortak hatası 'vade uyuşmazlığı'. Firmalar üretim kapasitelerini artırmak, yeni makineler almak ya da yeni tesisler kurmak gibi uzun vadeli yatırımlar yaparken, bu yatırımları uzun vadeli krediler yerine kısa vadeli ticari borçlarla finanse etmeye çalışıyor. Yani şirketler, getirisi aylar ya da yıllar sürecek yatırımların faturasını, birkaç ay içinde ödemek zorunda oldukları piyasa borçlarıyla kapatmaya kalkıyor. Bu durum, firmanın üretim çarkları hızlansa bile nakit akışının tıkanmasına, şirketin elindeki nakdi sürekli borç ödemeye harcamasına ve operasyonel hızını kaybetmesine neden oluyor. Firmalar tam büyüdüm derken, bu borç sarmalı yüzünden 'Orta Ölçek Tuzağı'na yakalanıp yerinde saymaya başlıyor.

Raporda, Kayserili firmaların nakit paraya ulaşmasını zorlaştıran bir diğer etkenin ise stok yönetimindeki eksiklikler olduğu vurgulandı. Yapılan hesaplamalara göre, kentteki firmaların ürettiği malların depoda bekleme ve nakde dönüşme süresi (stok devir süresi) ortalama 88 günü buluyor. Ürettiği ürünü neredeyse 3 ay boyunca depoda tutmak zorunda kalan firmalar, nakit sıkışıklığı yaşayarak piyasadan daha fazla kısa vadeli borç almak zorunda kalıyor ve risk katlanarak büyüyor.

Yapay zekanın çektiği bu finansal röntgenin ardından, rapora imza atan uzmanlar politika yapıcılara, KOSGEB'e ve Orta Anadolu Kalkınma Ajansı'na (ORAN) somut bir kurtuluş reçetesi de sundu. Raporda, firmalara sadece doğrudan nakit desteği vermek yerine, onların finansal okuryazarlığını artıracak ve operasyonel hatalarını düzeltecek teşviklerin ön plana çıkması gerektiği belirtildi. Özellikle 88 günlük stok süresini aşağı çekecek Dijital Depo Yönetim Sistemleri (WMS) ile üretimdeki israfı ve maliyetleri azaltacak Yalın Üretim desteklerine odaklanılması gerektiği ifade edildi.