İktidar çevrelerinin “Terörsüz Türkiye”, Kürt siyasi hareketi ve demokratik kamuoyunun ise “Barış ve Demokratik Toplum” olarak adlandırdığı süreçte yeni bir eşiğe gelindi. Her kesimin farklı isimlerle andığı bu sürecin çerçevesini belirleyecek olan yasanın -nihayet- önümüzdeki hafta Meclis Genel Kurulu’na gelmesi bekleniyor. “Çerçeve yasa” beklendiği gibi yasalaşırsa, Bahçeli’nin süreci fiilen başlattığı 1 Ekim 2024’ten bu yana geçen 22 ayda -PKK’nin silah bıraktığını ve kendisini feshettiğini açıklamasına rağmen- herhangi bir adım atmayan iktidarın atacağı “ilk adım” olacak.

Toplumun önemli bir bölümü Kürt sorununun çözümünü ve barışı samimiyetle arzulamakla birlikte haksızlığın, hukuksuzluğun, eşitsizliklerin ayyuka çıktığı bir dönemde bu sürecin başarıya ulaşacağı konusunda son derece kaygılı. Akıllardaki soru şu: Asgari ücret 28 bin lira, emekli aylıklarının ortalaması 25 bin lira iken açlık sınırının 37 bin liraya dayandığı; kamu emekçilerinin yüzde birkaçı dışında kalanının 120 bin lira olan yoksulluk sınırının altında ücret aldığı; her sabah seçilmiş bir belediye başkanının gözaltına alındığı haberlerine uyanan; muktedirin kendisine rakip gördüğü siyasetçilerin 10 yıldır tutsak olduğu bir ülkede toplumsal barıştan söz etmek mümkün mü?

Sürece ilişkin kaygının odağında Kürt Hareketi ya da PKK’den ziyade AKP/Saray iktidarı var. Silahların bırakılması ve örgütün feshiyle birlikte Kürt Hareketi’nin mücadelesini siyasi zeminde sürdürme niyetini ortaya koymasının, toplumdaki ikna etkisinin oldukça yüksek olduğu söylenebilir. Buna karşılık iktidarın sürece ilişkin beklenen adımları atmakta gecikmesinin yanında giderek yükselen otoriterlikle birlikte adalet duygusunun kaybolması; açlığın, yoksulluğun artması -yargı ve ekonomi yönetimi başta olmak üzere- devlet kurumlarına güveni önemli ölçüde sarsmış durumda. Hal böyle olunca, iktidar tarafından atılan her adım, gerçekleştirilen her icraat kuşkuyla karşılanıyor. Bu arada önceki çözüm süreçlerinde yaşanan hayal kırıklıklarının iktidara yönelik kaygı ve kuşkuları arttırdığını da unutmamak gerekiyor.

Tüm kaygı ve kuşkulara rağmen, yüz yılı aşkın süredir toplumsal yapıyı içten içe kemiren bir sorunun çözümü için atılan her adımı bir fırsat olarak görmek ve umutlanmak son derece doğal. Ancak nesillerdir süren düşmanlıkları aşarak barışı ve eşit yurttaşlık temelinde ortak bir yaşamı içselleştirmeden kalıcı çözüme ulaşılamayacağı da aşikâr. Bu bağlamda çözümün sadece devlet ve örgütle sınırlı bir müzakereyle gerçekleşmesi beklenemez. Binlerce yıldır birlikte yaşayan halkların arasında yaratılmış düşmanlıklarla beslenmiş, büyütülmüş bir sorunun çözümü için toplumun geniş kesimlerinin “aktif özne” olarak sürece dahil olması gerekir. Bunun içinse siyaset yapma alanı olabildiğince geniş olmalı. Oysa otoriterliğin yoğunlaştığı, halk iradesinin yok sayıldığı bir ortam, siyaset alanını daralttığı gibi toplumun “aktif özne” olma koşullarını da ortadan kaldırıyor. Öte yandan açlık ve yoksullukla boğuşan, gıda, barınma gibi en temel ihtiyaçlarını bile karşılayamayan bir toplumdan barış ve demokratik bir yaşam için mücadele etmesini beklemek de gerçekçi değil.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un “Yeni bir dönemin kapıları açılacak!” sözleriyle önümüzdeki günlerde Meclis’e geleceğini duyurduğu “çerçeve yasa”, tüm olumsuz koşullara rağmen siyasi iktidardan uzun süredir beklenen “ilk adım” olması bakımından önemlidir. Ancak önümüzde “yeni bir dönem”in açılacağından söz ediliyorsa bunun anahtarı, “Kürt ve Türk halkının sürece aktif katılımı” olacaktır. Bunu sağlayacak olan ise siyaset yapma hakkının teminat altına alınması ve siyaset alanının genişletilmesidir.

Toplumdan giderek kopan, otoriterleşmeyle zorla rıza üreterek varlığını sürdürmeye çalışan bir iktidardan siyaset alanını kendiliğinden genişletmesi elbette beklenemez. Ama bu, barıştan, yüz yıllık bir sorunun çözümünden vazgeçerek umutları bir başka bahara ertelemek gerektiği anlamına da gelmez. Aksine barışı, çözümü hedefleyen her adım demokratik siyasetin önünü açacak bir mücadeleyi yükseltmenin fırsatına dönüştürülebilir. Bunun için demokratik kitle örgütleri ve demokratik siyaseti savunan yapıların yanı sıra toplumdan büyük destek alarak kurulan Yeni Parti’nin barıştan, demokrasiden yana sergileyeceği tavır, yeni döneme büyük katkı sağlayabilir. Öte yandan Eylül’de yapacağı büyük kongreyle kendisini yeniden yapılandırması beklenen DEM Parti’nin yeni dönemde üstleneceği rol de son derece önemli olacaktır.